Tentoonstelling Ringbaan in Drögepand
Van vrijdag 21 mei t/m woensdag 30 juni biedt de voormalige Dröge-fabriek aan de Goirkestraat in Tilburg onderdak aan een expositie over het verleden, heden en toekomst van de ringbaan. Voor iedereen die Tilburg kent is het een mooie zoektocht naar bekende plekken, huizen, straten en gebouwen. De vele foto´s roepen bij bezoekers vaak herinneringen op aan vervlogen tijden. Eén bezoekster zei: "Ik heb best een beetje heimwee naar die oude tijd". Benieuwd? Kom ook een reis langs de ringbaan maken in het Drögepand.

Toekomstvisie expositie Een voornaam onderdeel van de tentoonstelling betreft 15 locaties waar de ringbaan oude verbindingswegen heeft doorsneden. Architecten, beeldende kunstenaars en schrijvers kregen elk een locatie toegewezen. Aan de hand van historische en actuele informatie creëerden zij hun visie op die plekken, in beeld, woord of ruimtelijk ontwerp.

Verder is er aandacht voor de functies van de ringbaan en het verband tussen de ringbaan en de groei van de stad. Hier worden thema’s behandeld als energie, milieu, duurzaamheid, verkeer, industrie en ruimtelijke ontwikkeling. Dit alles met onder meer foto’s, plattegronden en objecten. Ook wordt hier een afgeleide van de Reizende expositie opgesteld. Deze behandelt met foto- en tekstpanelen het verleden en het heden van de ringbaan, met het accent op alle beziens- en wetenswaardigheden.

De totale expositie wordt vormgegeven door studenten van de creatieve vakopleiding Sint Lucas uit Boxtel.
De Dröge-fabriek grenst aan het Audax Textielmuseum Tilburg. De vrij toegankelijke expositie is bereikbaar via de entree van het Textielmuseum.

Expositie in Kazernehof 75
Van 16 tot 30 juni is in het gebouw van Regionaal Archief Tilburg ook een expositie te zien over de Ringbaan. Deze expositie bestaat uit 26 grote panelen waarop in woord en beeld de historische ontwikkeling en alle bezienswaardigheden van de ringbaan worden toegelicht.
Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75 in Tilburg
do 17 juni t/m wo 30 juni
di t/m vr 9.30-17.00; maandag, zaterdag en zondag gesloten
Toegang is kosteloos

Voor verdere informatie over het project De ringbaan: www.stichtingstraat.nl

Honderdste geboortedag van architect Jos. Bedaux

Zoals wel meer Nederlandse architecten kwam Jos. Bedaux (1919-1989) via het aannemersbedrijf van zijn vader in het vak terecht. Ook zonder formele opleiding werd hij in Noord-Brabant al snel een gezien architect die vanuit een traditionele vormentaal een eigen modern idioom ontwikkelde, blijvend gegrondvest op ambachtelijke degelijkheid. Binnen de ruimtelijke compositie van zijn werk heeft Bedaux veel aandacht voor beschutting, tot uiting komend in de toepassing van patio's en binnenhoven, bij particuliere woonhuizen, maar ook bij openbare gebouwen. In de directe nabijheid van zijn eigen huis in Goirle uit 1937 liggen diverse door hem ontworpen landhuizen en scholen die van die zorgvuldige enscenering blijk geven.
Na de Tweede Wereldoorlog werden zijn opdrachten gaandeweg groter van omvang. Hij bouwde onder meer woningbouwprojecten in Sluis en Bergen op Zoom (1946-1948), de Onze Lieve Vrouw van Fatimakerk in Tilburg (1948) en een openluchtschool in Goirle (1952-1958) Zijn belangrijkste werk vormen de gebouwen voor de Katholieke Economische Hogeschool in Tilburg die hij samen met architect J. van der Laan tussen 1952-1960 realiseerde.

 

GGD aan de Ringbaan-West en het Kantongerecht aan de Paleisring te Tilburg.

Tentoonstelling
Op zondag 18 april vierde de Stichting Jos. Bedaux de 100ste geboortedag van deze bekende Tilburgse architect. In het door Jos. Bedaux ontworpen hoofdgebouw van de UvT opent om 16.00 uur Prof. Ir. Jo Coenen, voorzitter van de Stichting Jos. Bedaux Architect, een grote overzichtstentoonstelling onder de titel 100% Bedaux. De tentoonstelling is tot 25 juni te bezichtigen en elke donderdagavond is er om 17.00 uur een rondleiding door een van de familieleden van Jos Bedaux. Voor de juiste data: zie de website www.josbedaux.nl
Tot de zomer van dit jaar organiseert de stichting diverse activiteiten die het omvangrijke oeuvre van Jos. Bedaux belichten.

Fietsexcursie
Speciale opening van de tentoonstelling is op de zondagen 25 april en 16 mei van 11.00 uur tot 18.00 uur. Op deze zondagen zijn dan ook bus- en fietstochten. CAST organiseert deze in samenwerking met de stichting Jos.Bedaux.
De fietsexcursie bezoekt verschillende gebouwen in Tilburg, de busexcursie doet projecten in omringende kernen aan. George en Frans Bedaux zullen de projecten op deskundige wijze toelichten. Beide zondagen zal er zowel een fiets- als bustocht plaatsvinden. Beide vertrekken om 13.30u bij het hoofdgebouw van de Universiteit Tilburg. Vanwege het beperkt aantal beschikbare plaatsen is aanmelden verplicht via secretariaat@castonline.nl.

Twee publicaties
Tegelijk met de opening was de presentatie van de nieuwe BONAS-publicatie van het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) over het gehele oeuvre van Jos. Bedaux en daarnaast een architectuurgids en een website.

De architectuurgids en het zwarte boek over Jos. Bedaux van 1989 zijn ook te bestellen via www.josbedaux.nl. De archtitectuurgids kost €9,95 + € 2,- porto, het zwarte boek over Jos. Bedaux is ook nog steeds te koop voor € 39,- + € 6,75 porto.

Jos. Bedaux is het onderwerp van studie geweest van het nieuwste deel uit de BONASreeks: Jos Bedaux (1910-1989). Architect telt 259 pagina’s en het is te bestellen bij www.bonas.nl (€ 32,00), ISBN/EAN: 978-90-76443-38-0.

Dagboekbroeders: drie kunsten in één

Drie kunstenaars, 365 dagen, 1095 kunstwerken. Eén vormgever, één boek. Een jaar lang legden Rob van Trier, Jace van de Ven en Jan Stads hun gevoelens vast. Rob van Trier deed dat in een schilderij, Jace van de Ven in een gedicht of verhaal en Jan Stads in één enkele foto. Irma Booman smeedde al die gevoelens samen tot één boek. Eén kunstwerk, bestaand uit 1095 in elkaar overvloeiende aktes.

Drie kunsten in één. Dagboekbroeders is een fotoboek, een leesboek, een prentenboek. Dagboekbroeders is alles in één en meer. Dagboekbroeders is een uniek boek, een boek dat nog nooit eerder gemaakt is in Nederland en waar u nooit in uitgekeken raakt. De ene keer trekken de foto’s de aandacht, de andere keer de schilderijen en de volgende keer springen de verhalen en gedichten eruit. In Dagboekbroeders blijft u bladeren, hoe vaak u het ook oppakt.

Jace van de Ven, Jan Stads en Rob van Trier zijn gerenommeerde namen in de kunstwereld. Jace van de Ven is schrijver, dichter - hij was de eerste stadsdichter van Tilburg - en columnist. Rob van Trier is een vermaard kunstschilder die in binnen- en buitenland exposeert en Jan Stads is een veelzijdig fotograaf, die is geëerd met een tegel in de Tilburgse Walk of Fame. De drie mannen vonden elkaar in 2008 bij het houtkacheltje in het atelier van Rob van Trier en besloten aan een project te beginnen, waarvan ze op dat moment de gevolgen nog niet konden overzien. 365 dagen lang moesten ze hun gevoelens blootstellen, moesten ze – ieder op hun eigen terrein – een kunstwerk maken dat ze nog nooit eerder gemaakt hadden. Het werd een zware beproeving, maar wel één die heeft geleid tot een uniek kunstwerk.

25 april wordt dit grandioze boek gepresenteerd in het proeflokaal van de Trappistenbrouwerij van de Koningshoeven, tegelijkertijd zal er een buiten- en binnententoonstelling worden gepresenteerd die de komende twee maanden te bezichtigen zal zijn in de tuinen en binnen in het proeflokaal met werken uit dit unieke kunstboek.

Dagboekbroeders is een uitgave van uitgeverij pix4profs, i.s.m. BOW Print International.
ISBN-nummer: 978-94-6032-009-5.
www.pix4profs.nl Klik door op uitgeverij voor directe bestellingen, dit boek is voorzien van een echtheid certificaat op nummer en zal geen 2e druk krijgen.

P.N. van den Boer: zoektocht naar een vergeten ‘Tilburgse meester’

Een ‘kunstenaar van den eersten rang op het moeielijk en uitgebreid gebied der kerkschildering’, een ‘begaafden décorateur’, iemand die ‘met de beste artisten van het buitenland wedijveren kan’. In oude kranten zijn deze en andere lovende woorden te vinden over de Tilburgse schilder P.N. van den Boer.

Petrus Nicolaas van den Boer werd in 1846 in Veghel geboren en vestigde zich later in Tilburg. Daar woonde en werkte hij tot zijn dood in 1926. In Tilburg, maar ook in andere plaatsen, verwierf hij behoorlijk wat bekendheid, onder meer als zeer verdienstelijk vervaardiger van muurschilderingen. Maar Van den Boer maakte ook schilderijen. In het Regionaal Archief Tilburg hangt bijvoorbeeld een portret van P.F. Bergmans, die onder meer ooit gemeenteraadslid en wethouder was, dat door Van den Boer geschilderd moet zijn.

Maar ondanks de bekendheid die Van den Boer tijdens zijn leven heeft gehad, is er van het werk van deze kunstenaar tegenwoordig nog maar weinig terug te vinden. Inmiddels zijn onder andere enkele muurschilderingen en stillevens van hem opgespoord, maar mogelijk zijn er nog Tilburgers die ook werk van Van den Boer in huis hebben of weten te traceren.

De redactie van tijdschrift Tilburg zou voor een artikel in dit blad graag met eventuele ‘tipgevers’ in contact komen. Hebt u werk van deze vergeten ‘Tilburgse meester’ in uw bezit, of kunt u meer informatie over Van den Boer verschaffen, dan wordt het zeer op prijs gesteld als u contact opneemt met redacteur Jeroen Ketelaars, Postbus 9120, 5000 HC Tilburg,
e-mail: jketelaars@xs4all.nl , tel. 06-50430163.

‘Een merkwaardige, boeiende figuur’, dat was de auteur aan wie Ed Schilders een bijdrage wijdt in dit nummer van tijdschrift Tilburg, de eerste aflevering van dit blad in 2010. Hans de Rovere, Hans Terwynne, Hans van Uden, Tonny Frank, het zijn allemaal namen, pseudoniemen, waarachter één en dezelfde schrijver schuilgaat, en dat is Karel Janson. Een interessante figuur in de literaire geschiedenis van Tilburg. “Interessant omdat hij in Goirle geboren is, in Tilburg schoolging, en in twee romans die achtergrond van zijn jeugd verwerkt heeft”, schrijft Schilders. “Met een letterkundige carrière zoals je ze niet vaak tegenkomt. Veelzijdig, maar ook van een grote onrust. Een schrijver die bovendien nauwelijks andere sporen heeft willen achterlaten dan het werk dat hij schreef.” In dit nummer van Tilburg leest u over de speurtocht die Schilders ondernam naar deze onbekende schrijver en zijn werk.

Maar ook bevat dit nummer uitgebreide artikelen van de hand van Jef van Gils en Petra Robben, twee auteurs die al eerder in dit tijdschrift publiceerden. Van Gils onderzocht de smokkelhandel die na de Belgische opstand tot stand kwam en waarbinnen ook Tilburgers zich niet onbetuigd lieten. Robben verrichtte uitgebreid onderzoek naar het lager onderwijs in Tilburg in grofweg de eerste helft van de negentiende eeuw. Want natuurlijk waren de Zusters van Liefde en de Fraters van Tilburg ontzettend belangrijk voor het Tilburgse onderwijs, dat betekent niet dat er vóór hun verschijning op het onderwijskundige toneel niets op dat gebied was gebeurd. Dat wordt duidelijk in Robbens bijdrage, die de periode 1806-1857 beslaat.

Traditiegetrouw sluit ook deze aflevering van Tilburg af met een ‘Tilburg Kort’, waarin de publicaties worden weergegeven die recentelijk over Tilburg zijn verschenen en boeken worden besproken. En weet u meer over de schilder P.N. van den Boer? Laat het dan de redactie weten. In een volgend nummer zal namelijk nader worden stilgestaan bij deze vergeten ‘Tilburgse meester’.

Inhoud

Ed Schilders: De vele gedaanten van Karel Janson

Jef van Gils: Smokkelen in de 19e eeuw

Petra Robben: Tilburg, brandpunt van opvoeding en onderwijs. De ijver voor goed lager onderwijs van 1806 tot 1857

Tilburg kort:
Tilburg signalement LXVI
Ondernemers 1850-1950
Tilburg in de jaren ‘70
P.N. van den Boer: zoektocht naar een vergeten ‘Tilburgse meester’

De Kleine Geschiedenis van Tilburg in 18 handboekjes

Deel 17 In dienst van de bevolking

Het 17e en voorlaatste deel van de succesvolle serie De Kleine Geschiedenis van Tilburg, waarvan inmiddels vele tienduizenden (!) exemplaren over de toonbank zijn gegaan, handelt over de wijze waarop de overheid in Tilburg was georganiseerd en hoe ze haar taken vervulde.
De titel ‘In dienst van de bevolking’ ging zeker niet altijd op. Pas in de 20e eeuw ging de lokale overheid zich echt dienstbaar opstellen.
Binnen een gemeenschap dienden, ook al in het verre verleden, onderling afspraken te worden gemaakt over taken die hoe dan ook verricht moesten worden: zorgen voor veiligheid, actie wanneer er brand was. Daarnaast diende geregeld te worden hoe belastingen aan de kerk of adel afgedragen moesten worden. In de loop van de eeuwen zien we die taken van de overheid toenemen.
Kenmerkend voor de 19e eeuw is dat de overheid zich beperkte tot hoogstnoodzakelijke taken, waarbij in Tilburg het eigenbelang van de fabrikanten zeker niet uit het oog werd verloren. Kiesrecht is aan een zeer beperkte groep voorbehouden en is gekoppeld aan de betaalde belastingen. Het Tilburgse gemeentebestuur is weinig actief in de 19e eeuw. Zo onderneemt men weinig actie in tijden van epidemieën. De aanleg van een riool- of waterleidingstelsel wordt aan het particulier initiatief overgelaten. In het laatste geval met succes. De zorg voor armen was vooral een zaak van liefdadigheid. Over een textielschool daarentegen is relatief snel beslist.

Vanaf het einde van de 19e eeuw neemt het belang van de overheid toe. Er komt allerlei (nationale) wetgeving die door de plaatselijke overheid moet worden toegepast op het terrein van gezondheid, onderwijs, armenzorg en later ook wonen en ruimtelijke ordening. In het begin van de 20e eeuw gaat dat in Tilburg aarzelend, maar gaandeweg wordt de lokale overheid steeds meer de uitvoerder van de Haagse maatregelen.
Vooral na de Tweede Wereldoorlog wordt de lokale overheid buitengewoon actief op terreinen als de stadsplanning, woningbouw, taken van politie en brandweer en sociale zorg.
Opmerkelijke zaken in Tilburg zijn de aanleg van het hoogspoor en daarmee de oplossing van het overwegvraagstuk, de sanering van de binnenstad en de enorme uitbreiding van de stad.
De overheid heeft steeds meer taken naar zich toegetrokken op allerlei terreinen van het leven. Ze doet dat ten dienste van de bevolking, al zal niet iedereen dat voor elk terrein zo zien.

De Kleine Geschiedenis van Tilburg in 18 handboekjes

Deel 16 Meesters, nonnen en professoren

De komst van Joannes Zwijsen als pastoor van het Heike is van groot belang geweest voor de geschiedenis van het onderwijs in Tilburg. Tot dan toe vond onderwijs plaats op vier openbare scholen in de stad, weliswaar katholiek van karakter, maar niet altijd van het gewenste niveau. Zo gaf de 82-jarige Drabbe les op de school in de Heikant en wilde daar van geen wijken weten. Ook weer logisch, want het was zijn inkomstenbron.
Zwijsen stichtte de congregaties van de zusters van Liefde, die zich uiteindelijk vestigde aan de Oudedijk (1832) en die van de fraters aan de Gasthuisstraat (1849).
Hoewel er verschillende motieven meespelen bij de stichting van scholen door deze congregaties was het gevolg in ieder geval dat een groot deel van de armere kinderen in de stad nu de mogelijkheid kregen, enkele jaren onderwijs te volgen. Ze leerden de beginselen van taal en rekenen, maar vooral ook was de catechismus en godsdienstige onderdanigheid van belang. Hoe het ook zij: in relatief korte tijd kregen de zusters en de fraters het hele onderwijs in handen. Hele generaties Tilburgers tot in de jaren zestig van de 20e eeuw kregen onderwijs van de zusters en fraters met – zeker na de Tweede Wereldoorlog – ook een toenemen aantal door hen opgeleide leken.
Vooral door toedoen van fraters als Xaverius Dijkhof en (later) Sigebertus Rombouts verbeterde de kwaliteit van het onderwijs en de opleiding tot onderwijzer drastisch. Het leidde tot de roemruchte kweekscholen aan de Oudedijk en de Fraterstraat (Stanislaus).

Een tweede figuur die van groot belang was voor de ontwikkeling van het onderwijs in Tilburg was Hendrik Moller (1869-1940). Hij stichtte de Katholieke Leergangen (nu Fontys) met ondermeer het conservatorium en de tekenacademie die hij in 1918 naar Tilburg bracht. Hij stond mede aan de basis van Ons Middelbaar Onderwijs, waar een groot aantal katholieke scholen in Noord-Brabant deel van uitmaken. En hij was betrokken bij de pogingen de geplande katholieke universiteit naar Tilburg te halen. Dat werd toen Nijmegen, naar verluidt omdat men in Den Haag toch wel enige schroom had om de wetenschappelijke opleiding in het wel erg roomse zuiden te vestigen (!). Als ‘troostprijs’ kreeg Tilburg in 1927 de RK Handelshogeschool, die zich via Katholieke Hogeschool Tilburg en Katholieke Universiteit Brabant in de 21e eeuw heeft ontwikkeld tot de gerenommeerde Universiteit van Tilburg.

Deze zaken en nog veel meer rondom de historie van het onderwijs in Tilburg staan in deel 16 van de Kleine Geschiedenis van Tilburg die nu overal verkrijgbaar is. Op het omslag staat een unieke klassenfoto met daarop Helga Deen.

De Kleine Geschiedenis van Tilburg in 18 handboekjes

Nieuw verzamelwerk over de geschiedenis van Tilburg Deel 15, Markten en winkelcentra

Volgens allerlei onderzoeken loopt Tilburg in de 21e eeuw wat betreft het winkelaanbod nog steeds achter bij wat normaal zou zijn voor de 6e stad van Nederland met meer dan 200.000 inwoners. Die achterstand in winkelaanbod en bestedingspatroon is historisch gegroeid.
Deel 15 van de Kleine Geschiedenis van Tilburg gaat over markten en winkelcentra en laat ook zien dat het, behalve door het lage loonpeil, door de wijze waarop Tilburg gegroeid is lange tijd aan koopkracht ontbrak.

Tilburg kende al lang de gewoonte dat bij het uitgaan van de kerk goederen, merendeels levensmiddelen en gebruiksvoorwerpen, werden verkocht. Een echte officiële markt kwam pas in de loop van de 16e eeuw, een weekmarkt in de wijk Kerk en enkele jaarmarkten op de Heuvel. Daar waren consumptiegoederen te koop. Markten mochten zich in Tilburg altijd in een grote populariteit verheugen. Het bekendst zijn de Besterdse markt en de zaterdagse markt op het Koningsplein. Van de nieuwere markten heeft die op het Wagnerplein zich flink ontwikkeld.

Tilburg kende geen dicht op elkaar staande bebouwing, maar was juist uitgestrekt over een ruim oppervlak. Een groot deel van de bevolking betrok de dagelijkse levensbehoeften nog eeuwenlang rechtstreeks van de boeren in de buurt. Ook hadden veel Tilburgers een eigen stukje grond achter hun huis hadden liggen, waarop wat aardappels en groenten werden verbouwd, de kippen scharrelden en een geit of een varken werd gehouden. Dat duurde nog voort tot in de 20e eeuw. De koopkracht van de arbeidende bevolking was al nooit erg groot en door de in de jaren zestig en zeventig van de 20e eeuw instortende textielindustrie ontwikkelde die zich nauwelijks verder.

De Heuvelstraat, de verbindingsweg tussen de wijken Kerk en Heuvel ontwikkelde zich vanaf het einde van de 19e eeuw tot DE winkelstraat van Tilburg. De laatste decennia is het winkelgebied in het centrum met de komst van overdekte winkelcentra als de Schouwburgpromenade, Heuvelpoort, Emmapassage en recent het Pieter Vreedeplein sterk uitgebreid. In de woongebieden ontstonden grote, soms al weer grondig gerenoveerde winkelcentra zoals Westermarkt, Wagnerplein en Heyhoef en tal van kleinere winkelcentra die vaak al weer verdwenen zijn.

De Kleine Geschiedenis van Tilburg in 18 handboekjes

Nieuw verzamelwerk over de geschiedenis van Tilburg Deel 13 Ambacht, fabriek en kantoor

Tilburg op zoek naar nieuwe werkgelegenheid

Tilburg stond lange tijd vooral bekend als DE industriestad van Nederland. Textiel, en dan vooral de wolindustrie, was daarbij belangrijk. Maar met de Werkplaats van de Spoorwegen (sinds 1868) en gloeilampenfabriek De VOLT (1909) waren er twee niet-textielgebonden grote bedrijven in de stad. En toen de textiel in de jaren zestig en zeventig wegebde deed het college onder aanvoering van burgemeester Becht volop moeite om nieuwe werkgelegenheid naar Tilburg te halen. Het waren de jaren dat gesproken werd over ‘de Gigant’, het grote bedrijf dat zich in Tilburg zou vestigen: Volkswagen wellicht of een onderdeel van Ford? Maar er kwam geen groot industrieel bedrijf, maar een (beperkt) onderdeel van DAF: Van Doorne’s transmissie. Het bracht niet de verwachte grote impuls voor de industriesector: tot begin jaren tachtig Fuji opdook. Dat Japanse bedrijf, dat na een lange zoektocht beerstreek in Tilburg, bleek van grote invloed op de werkgelegenheid.

Kleinere en middelgrote industriële bedrijven waren er al vanaf de 19e eeuw in Tilburg: smederijen waaruit een metaalindustrie ontstond en later gereedschapsmakerijen, leerlooierijen en schoenmakers, met een van Nederlands grootste schoenfabrieken (Van Arendonk), de verdwenen sigarenindustrie en een muziekinstrumentenfabriek (Kessels) en veel drukkerijen.
Zoals in elk groot dorp waren van oudsher tal van ambachtslieden actief zoals smeden, wagenmakers, molenaars en bakkers. De dienstverlening die uit zou groeien tot belangrijke werkgelegenheid op administratief gebied begon bescheiden. Een enkele notaris, een schrijver en pas in de 19e eeuw een bankier. Op het einde van de 19e eeuw begon met de groei van de stad ook deze dienstverlening te groeien. Na de teloorgang van de textielindustrie is een transformatieproces op gang gekomen waarbij werkgelegenheid in de sector dienstverlening dominant is geworden. De grootste werkgevers zijn thans te vinden in administratie, verzekeringen, zorg en onderwijs: Interpolis, Thebe, de universiteit, de gemeente, de ziekenhuizen. De textiel, De VOLT en binnenkort ook het grootste deel van de Werkplaats zijn verdwenen. Dienstverlening domineert. Een heel verschil met het Tilburg van een halve eeuw geleden.

De historische ontwikkeling van ambacht, industrie en het kantoor is het onderwerp van deel 13 van de serie De Kleine Geschiedenis van Tilburg. Het is thans overal verkrijgbaar. Tekst en research zijn van historicus Henk van Doremalen, de beeldredactie en fotografie zijn in handen van Ronald Peeters en Jan Stads.

28 oktober 2009

Nieuw boek over Peerke Donders
Peerke Donders, een leven in brieven

Over de zalige Peerke Donders (Tilburg 1809 - Batavia 1887) is de afgelopen eeuw veel geschreven. Wat over zijn leven bekend is, hebben wij grotendeels aan zijn eigen geschriften te danken. In het Provinciaal Archief van de Redemptoristen te St. Agatha en in de Archivio Generale della Congregazione dei Redentoristi in het Vaticaan te Rome bevinden zich de meeste van de 55 door Peerke zelf geschreven brieven en een vijftal autobiografische manuscripten die nu voor het eerst integraal in boekvorm worden gepubliceerd.
De eerste brief schreef hij nog in Nederland; de overige brieven en manuscripten zijn tussen 1842 en 1886, voornamelijk vanuit de melaatsenkolonie Batavia in Suriname geschreven.
Dit boek van André van Dongen en Ronald Peeters verscheen bij gelegenheid van de opening van het Peerke Donders Paviljoen in Tilburg op 27 oktober 2009, de 200e geboortedag van Peerke Donders.

André van Dongen en Ronald Peeters, Peerke Donders, een leven in brieven (Tilburg, Stichting Mommerskwartier / Stadsmuseum Tilburg, 2009), 144 blz., geb. geïll., ISBN 978-90-77643-09-9. Stadsmuseum Tilburg Cahier 9. Euro 14,95 (Tilburgse boekhandels en in het Peerke Donders Paviljoen).

Peerke Donders maand
Peerke Donders oktober 2009: 200 jaar geleden geboren

Website
De Stichting Peerke Donders Paviljoen en het Stadsmuseum Tilburg hebben een nieuwe website ontwikkeld: www.peerkedonders.nl

Dinsdag 20 oktober
In de kapel van het heiligdom zal na de wekelijkse gebedsviering van 14.30 uur officieel het eerste exemplaar worden overhandigd van ‘De kruisweg van Batavia’, een uitgave van uitgeverij Abdij van Berne, Heeswijk. De verkoopprijs bedraagt € 7,50
Bestelling en info: info@berneboek.com en verkrijgbaar vanaf 27 oktober in het Peerke Donders Paviljoen, Pater Dondersstraat 20, Tilburg.

Zaterdag 24 oktober
In een grote tent op het terrein van het heiligdom aan de Pater Dondersstraat vindt een feestavond plaats tussen 20.00-01.00 uur: “Peerkes verjaardag”. Voor deze verjaardagsviering worden 200 toegangskaarten uitgegeven. De opbrengst is bestemd voor de financiering van de verschillende activiteiten.
Kaarten kosten € 40,- per stuk en geven recht op: gezellige avond met life muziek van de Surinaams-Nederlandse band Melody stars. Bij aankomst wordt koffie met gebak geserveerd. Verder heeft iedreen recht op 5 consumpties en vanaf 22.00 uur zal een hapjesbuffet worden geserveerd.
Kaarten kunnen worden gekocht via: parochiesecretariaat De Schans 122, tel: 4550663 en via eet- en feestcafe Peerke Donders, Pater Dondersstraat 14, tel: 4551315
Contact: Pater Donders vereniging info@norbertijnentilburg.nl tel: 4550663

Zondag 25 oktober
Herdenkingsviering in de Goirkesekerk om 10.00 uur. Voorgangers zijn de bisschoppen Mgr. Hurkmans ( Den Bosch) en De Bekker ( Paramaribo) met assistentie verder van Provinciaal van de Redemptoristen, Wim Manders o.praem van de norbertijnse gemeenschap van Priorij ‘De Schans’, Deken Jeroen Miltenburg van Tilburg en Pastor Skack Willemen van Parochie ‘De Bron' De kerk is vanaf 9.00 uur geopend.
De Tilburgse componist Harry Swinkels heeft bij gelegenheid van de 200e geboortedag van Peerke nieuwe liturgische muziek gecomponeerd, een ‘missa Petrus Donders ‘, een nieuw Ave Maria en Petrus Donders Lied : Petrus Donders, lang geleden. Peerke Donders leefde in twee culturen. Dit komt tot uitdrukking in de muziek doordat Surinaams Koor Pramisi in eigen taal en ritme, een bijzonder element toevoegt. De muziek is op CD gezet en na de viering te koop. Contact: krelis@macuser.nl

200 jaar Peerke: fiets- wandel- en autotocht, van 13.00-17.00 uur
Twee dagen voor de officiële herdenkingsdag van de 200e verjaardag van Peerke Donders wordt een fiets- wandel- en autotocht gehouden langs plaatsen in de stad welke een speciale relatie hebben met Peerke. Op 7 locaties wordt de relatie met Peerke zichtbaar gemaakt: een open huis met korte programma’s welke gedurende de middag enkele keren worden herhaald.

1.Heiligdom van Peerke Donders aan de Pater Dondersstraat: in een grote tent is life muziek aanwezig. De kapel van Peerke is de gehele dag geopend. Er is een speciale kinderhoek ingericht en devotionalia worden te koop aangeboden. Op enkele momenten wordt de ontmoeting met life muziek opgeluisterd.
2.Petrus Donderskerk aan de Enschotsestraat: Diverse afbeeldingen van Peerke zijn te bezichtigen ( o.a. een groot glas in lood raam) In deze ruimte zullen optreden verzorgd worden door Surinaamse koren . Het Surinaamse hapje zal niet ontbreken.
3.Standbeeld Peerke Donders aan het Wilhelminapark: Dichtend /vertellend door Stadsdichter Cees van Raak worden bezoekers in het Wilhelminapark naar het standbeeld gevoerd.
4.Norbertuspoort aan de Goirkestraat: aandacht voor wonen en leven in Tilburg aan de hand van muzikale en gepreksfragmenten zoals bij elkaar gezet door de Tilburger Ton America .
5.Goirkesekerk aan de Goirkestraat : ‘Peerke’ verzorgt een rondleiding door de kerk en voert o.a. langs de doopvont van Peerke en glas in lood ramen . Hier wordt ook de CD te koop aangeboden van de speciaal voor dit jaar gecomponeerde liturgische viering
6.Hasseltse kapel aan het Hasseltplein: Anansi ( verhalen) verteller, ook gericht op kinderen.
7.Mariakerk aan de Schans; interreligieuze presentatie

De tocht kan vanuit elke van deze 7 pleisterplaatsen worden gestart. Op iedere locatie zijn boekjes met routebeschrijvingen en speciale deelnemerskaarten verkrijgbaar. Op elke locatie ontvangt men dan een passende sticker voor die deelnemerskaart. Kosten voor deelname bedragen € 3,- per stuk (inclusief consumptie bij Cafe Peerke Donders)
Tijdens de tocht rijden er elk half uur speciale bussen langs de route waar men met deelnemerskaart gebruik van kan maken. De eerste keer vertrekt de bus vanaf het Heiligdom om 13.00 uur. De laatste keer zal dat 16.30 uur zijn. Nader info: Denis Hendrickx, tel: 4550663, info@norbertijnentilburg.nl

Dinsdag 27 oktober
Om 10.00 uur wordt in de abdij van Koningshoeven (waar de voettocht Wittem-Tilburg aan de laatste etappe begint) het routeboek gepresenteerd aan Burgemeester Ruud Vreeman.
Vanaf 10.30 uur tocht naar bevrijdingsmonumenten in Tilburg: 12.15 uur Schots Monument; 12.30 uur Irenemonument en 12.45 uur Kapel O.L.Vrouw ter Nood. Op elke locatie een korte toelichting. Vanaf 13.00 uur vertrek langs Wilhelminapark door Goirkestraat naar de Brug over het Wilhelminakanaal nabij het Lijnsheike. Uiterlijk 13.45 uur vertrek van Lijnsheike richting heiligdom m.m.v. delegaties van Tilburgse Gilden, scholkinderen, life muziek. 14.30 uur aankomst bij het heiligdom en kort gebedsmoment in samenwerking met de pelgrims van het wekelijkse dinsdagse gebedsmoment van dat uur.

Vanaf 15.30 uur ontvangst van gasten in de tent voor de opening van het Peerke Donders Paviljoen.

16.30 uur begin openingsplechtigheid: woord van welkom door voorzitter Denis Hendrickx; optreden Fontys; Toespreek burgemeester Ruud Vreeman; toespraak door Minister Ernst Hirsch Balin. Onder begeleiding van muzikale klanken van Harmonie Heikant begeven alle genodigden zich naar de hoofdingang van het nieuwe Paviljoen. Openingshandeling door Minister Ernst Hirsch Balin en Mgr. De Bekker. Info: info@nporbertijnentilburg.nl tel: 013 - 4550663

Zondag 1 november
Peerke Donders Lezing 2009: Commissaris der Koningin prof. dr.Wim van de Donk In het Midi Theater van Tilburg. Ontvangst vanaf 14.30 uur. Begin lezing om 15.00 uur stipt
Nadere info: www.peerkedonderslezing.nl

Nieuw boek toont bijzondere collectie van gemeente Tilburg

‘In Tilburgs bezit’ is de titel van een nieuw boek dat een prachtig beeld geeft van de veelzijdige historische collectie van de gemeente Tilburg.
De collectie is gedurende vele tientallen jaren opgebouwd en bestaat uit honderden objecten. Schilderijen, penningen, devotionalia, voorwerpen die aan Tilburgse bedrijven en stadsbestuur hebben toebehoord, borstbeelden, archeologische vondsten en vele andere stukken vormen samen een bijzondere en gevarieerde verzameling. Die werd niet alleen gevormd door aankopen van de gemeente, maar ook door schenkingen van de Tilburgse bevolking.

Het door Stadsmuseum Tilburg uitgegeven boek, dat werd samengesteld door Ronald Peeters en drs. Jeroen Ketelaars, bevat een selectie van zo’n tweehonderd stukken uit die veelomvattende collectie. Zo zijn in het boek unieke voorwerpen opgenomen als het galakostuum van burgemeester Cees Becht, het dagboek van Helga Deen, bodemvondsten uit verschillende periodes, tal van schilderijen van Tilburgse kunstenaars, muziekinstrumenten, en bogen die door gilden werden gebruikt.

Het full colour boek, waarvoor de bekende fotograaf Jan Stads alle objecten fotografeerde, geeft een goed beeld van de bonte verzameling die door de jaren heen met behulp van de Tilburgse bevolking is opgebouwd. Het ene voorwerp heeft weliswaar een grotere financiële of (kunst)historische waarde dan het andere, maar alle objecten hebben met elkaar gemeen dat zij een Tilburgs verhaal vertellen. Zij hebben aan Tilburgers toebehoord, zijn in Tilburg vervaardigd, of zijn te koppelen aan een moment uit de Tilburgse geschiedenis.

Al bijna honderd jaar wordt gesproken over de mogelijke oprichting van een stadsmuseum in Tilburg. Al even zo lang groeit de verzameling, en zwerft deze rond in diverse gebouwen van de gemeente Tilburg. Van een gedegen aanpak voor uitbreiding en beheer van de collectie kan op deze manier geen sprake zijn. Het boek is dan ook een waarschuwing: als de objecten niet snel een betere huisvesting krijgen, zullen veel voorwerpen verloren gaan.

Ronald Peeters, Jeroen Ketelaars en Jan Stads (fotografie), In Tilburgs bezit. Historische objecten uit de collectie van de gemeente Tilburg, Stadsmuseum Tilburg, geb., 96 p., ISBN 978-90-77643-07-5, € 14,95. Het boek is via de Tilburgse boekhandels te verkrijgen, en bij Regionaal Archief Tilburg (Kazernehof 75).

   

V.l.n.r. Ronald Peeters, Jeroen Ketelaars, Jan Stads,
samenstellers van het boek ‘In Tilburgs bezit’. Fotografie: Pix4Profs

19 september 2009

De Kleine Geschiedenis van Tilburg in 18 handboekjes

Nieuw verzamelwerk over de geschiedenis van Tilburg Deel 11 Kermis en carnaval

Deel 11 van de Kleine Geschiedenis van Tilburg onder redactie van Henk van Doremalen, Siebrand Krul, Ronald Peeters en Jan Stads is een speciaal nummer dat ingaat op twee specifieke aspecten van het uitgaansleven en de volkscultuur: kermis en carnaval.

Kermis en carnaval of Vastenavond vieren hebben gemeen dat het feesten waren waarbij de bevolking de dagelijkse beslommeringen opzij kon zetten om het er even goed van te nemen. Dat ‘er goed van nemen’ bestond uit eten, drinken en dansen. De kerk zag deze festiviteiten met lede ogen aan. Vooral ‘vastenavond’ ondervond in Tilburg veel weerstand. In de jaren vijftig van de 19e eeuw liepen de gemoederen daar hoog over op. Niet in 1858 zoals weleens wordt betoogd, maar in 1865 kwam het tot een verbod op openbaar ‘vastenavond vieren’, wat tot 1965 stand zou houden.
Tilburg kende al die tijd wel carnaval, maar dat speelde zich af in sociëteiten en cafés, niet in het openbaar. Dat openbaar carnaval werd in 1965 in ere hersteld en groeide uit to een groots stadsfeest met tal van gewoontes en ‘tradities’ zoals het Kruikenconcert, d’n Inhoal, d’n Opstoet, de Kruikenmis, Ut Sebiet.

De Tilburgse kermis is de grootste van de Benelux. Van oorsprong was het een boerenkermis, een oogstfeest. Het vond plaats op de Heuvel. Aanvankelijk draaide het om eten en drinken en waren er merkwaardigheden te zien. Later, in de 19e eeuw, kwam het vermaak waar men aan deel kon nemen zoals de draaimolen. Met de voortgang van de techniek kwamen er ook spectaculairdere attracties zoals de stoomcarrousel. Essentie van de kermis bleef enkele dagen onbezorgd genieten. De grote groei zette in de jaren zeventig in toen Tilburg zich meer en meer als kermisstad ging promoten en bezoekers uit het land trok.
Kleuren, geluid, eten en drinken zijn van alle tijden, deelnemen aan gokspelletjes kon ook al in het midden van de 20e eeuw, over de kop gaan en steeds hoger en sneller alle kanten in draaien en steeds hardere muziek van rockandroll in de jaren vijftig en zestig tot house en dance in de 21e eeuw is van de laatste decennia.

Nieuwe aflevering tijdschrift 'Tilburg' verschenen

Tien jaar geleden overleed de ‘Tilburger van de eeuw’, de altijd strijdbare en veelzijdige Miet van Puijenbroek. Kort nadat ter herinnering aan deze beroemde Tilburgse een standbeeld werd opgericht, blikt Astrid de Beer in dit nummer van Tilburg terug op wat Van Puijenbroek allemaal gepresteerd heeft tijdens haar drukgevulde leven, en de obstakels die zij daarbij moest zien te overwinnen.
Verder treft u in dit afwisselende nummer van Tilburg onder meer een artikel aan over een opzienbarende moord die in 1736 op het Nieuwland plaatsvond en het achttiende-eeuwse strafproces dat daarna in werking trad, en een artikel over een bijzonder kunstwerk waarvoor de Zusters van Liefde als uitgangspunt dienen.
Ook in dit nummer een zeer uitgebreide wandelroute door de Tilburgse binnenstad, waarbij stilgestaan wordt bij de verhalen achter vele panden. Die bijdrage verschijnt ter gelegenheid van de jaarlijkse Open Monumentendag.

Inhoud

Astrid de Beer: ´Ik heb vrouwen altijd voorgehouden dat ze veel meer konden dan ze zelf dachten´: Miet van Puijenbroek (1914-1999)

Gerard Steijns: Gebouwen met een verhaal. Wandeling door de Tilburgse binnenstad bij gelegenheid van Open Monumentendag 2009

Gerdi Beks: Zusters in Staal. Een kunstwerk als eerbetoon aan de Zusters van Liefde

Wouter Abee, Thomas Dilien, Niek van Hulten, Pim Susijn: De execrabele moord op Jan Cornelis Maes in het achttiende-eeuwse Tilburg


Tilburg kort:
Tilburg signalement LXIV
Kritiek op kritiek / dupliek
Tilburger of Tilbörger
Hoe leeg …
De vooroorlogse autogeschiedenis van Udenhout

Tilburg heeft altijd strijd moeten voeren om goede verbindingen te krijgen. Dat gold zowel voor de weg, de rails als het water. Tot in de 19e eeuw had de stad geen behoorlijke verbindingen. Slechts zandpaden verbonden Tilburg met omliggende plaatsen. Het dichtstbijzijnde begaanbare water was de Maas. Breda (via de Mark), Heusden en s-Hertogenbosch waren dan ook van oudsher aanlegplaatsen ‘voor goederen en personen’ van en naar Tilburg. Moeizaam was de tocht van of naar Tilburg zoals onder meer te lezen is in het dagboek van Adriaan van der Willigen. Ook koning Willem II moest om Tilburg te bereiken ook altijd de Moerdijk oversteken en vanaf Willemstad zijn weg vervolgen.

Een flinke verandering, waar hij al gebruik van kon maken, was de steenweg vanaf Breda naar Tilburg die in 1826 gereed kwam; een jaar later was die doorgetrokken naar ’s-Hertogenbosch. In 1863 was de spoorlijn van Breda naar Tilburg, de eerste Staatsspoorlijn in Nederland, een feit, al spoedig doorgetrokken naar Boxtel en Eindhoven. Kort daarna in 1867 was het zogeheten Bels Lijntje een feit, waarmee Tilburg toegang kreeg tot de kolengebieden van de Borinage bij Charleroi. Wat langer duurden de perikelen rond de aanleg van een kanaalverbinding met de Maas. Maar liefst anderhalve eeuw is daarvoor gestreden, talloze plannen passeerden de revue totdat eindelijk, in 1923, het Wilhelminakanaal tot stand kwam.
Over al deze verbindingen gaat deel 10 van de Kleine Geschiedenis van Tilburg, maar ook over postkoetsen, paard en wagen, trams, fietsen, de eerste auto’s, vrachtwagens en autobussen. Ook typische Tilburgse zaken zoals de overwegkwestie en het hoogspoor, waarvoor de plannen al in de jaren dertig gereed waren, krijgen de nodige aandacht.

Folklore en volkscultuur

De laatste decennia bestaat de gewoonte om de straten te versieren bij EK of WK deelnames van het Nederlands elftal. Bij bruiloften worden soms witte duiven los gelaten. Beide zaken behoren tot de nieuwe tradities in Nederland.
Sinterklaas, Kerstmis en Koninginnedag zijn volgens de Nederlandse bevolking deel van de belangrijkste tradities in ons land. Het beeld in Tilburg wijkt daar weinig van af, totdat je wat specifieker gaat kijken. Typisch Tilburgs (of zuidelijk) was het zogeheten ‘rijen op tafel’ met Sinterklaas, waarbij de cadeautjes op de tafel staan uitgestald met het nodige snoepgoed ertussen. Bij kerstmis gaat het op veel plaatsen in Nederland om de kerstboom, in Tilburg is er daarnaast een traditie van de kerststal. Nieuw is de gewoonte om al vanaf begin november lichtjes op te hangen. Over allerlei tradities, oude en nieuwe, gaat deel 9 van de Kleine Geschiedenis van Tilburg. Bekende tradities, maar ook minder bekende. Eet- en drinkgewoontes bij allerlei gelegenheden zoals nieuwjaarskoeken en kermiskoeken. Een apart gedeelte is gewijd aan bedelfeesten: St. Maartenszingen, Koosje Koosje en vooral Driekoningenzingen, een belangrijke traditie in Tilburg en omgeving. Dan zijn er nog nieuwe tradities die recent zijn opgekomen of die middenstand en grootwinkelbedrijven graag onder de aandacht brengen. Gedacht moet worden aan Valentijnsdag, Haloween, maar ook het Suikerfeest en de bijbehorende iftar. Soms zijn er ook opmerkelijke overeenkomsten, zoals het Nederlandse vinkenslag en de Surinaamse twa-twasport.

Al deze zaken worden beschreven in het nieuwste deeltje van de serie de Kleine Geschiedenis van Tilburg dat thans overal te koop is. Speciaal voor dit deeltje is Paul Spapens als kenner van de volkscultuur als auteur aan de redactie toegevoegd.
Begin september volgen twee heel specifieke tradities in een apart boekje. Dat betreft carnaval en de kermis die een heel apart verhaal vormen in Tilburg.