|
|
||
Nieuwsarchief
oktober 2004
24
oktober 2004
Helga Deen
Bijzonder oorlogsdagboek van een Joods meisje
uit Tilburg in het Regionaal Archief Tilburg
´Elke dag zien we de vrijheid achter prikkeldraad´
Unieke vondst Regionaal Archief Tilburg
Een wel heel bijzondere archiefschat kreeg het Regionaal Archief Tilburg in bezit: het dagboek van de 18 jarige Helga Deen uit Tilburg. Zij begint haar dagboek als een uitlaatklep op het moment dat ze
twee maanden in kamp Vught zit. Directe feiten of gebeurtenissen komen niet voor in het dagboek dat ´slechts´ een maand beslaat. Schrijven is voor haar een manier om gevoelens van onmacht, wanhoop, strijd en verlangen een plaats te geven.
Naast brieven, zijn er ook tekeningen en briefkaarten van Helga gevonden, allemaal gericht aan haar vriend, haar geliefde, Kees van den Berg. Kees gebruikte de lege bladzijden uit het dagboek om Helga terug te schrijven. Het dagboek begint op 1 juni 1943 en eindigt op donderdag 1 juli 1943.
Het dagboek en een portretfoto van de Tilburgse worden in een vitrine tentoongesteld op zaterdag 30 oktober 2004 tijdens de Landelijke Archievendag in het Regionaal Archief Tilburg.
De familie Deen
De vervolging van de joodse medemensen vind ook in Tilburg plaats. Op de lijst van Joodse inwoners staat het gezin van Willy Deen, de vader van Helga Deen. Willy is lid van de Joodsche Raad, afd. Tilburg en vervult de functie van leider van de reis- en verhuisvergunningen. Op grond van deze functie wordt het gezin
'gesperrt', wat uitstel van deportatie betekent. De oproepen voor deportatie van 2 en 28 augustus 1942 gaan dan ook aan het gezin voorbij.
In januari 1943 moet het gezin de woning aan de Pelgrimsweg verlaten, die vervolgens wordt toegewezen aan de inspecteur van politie.
Rauter gelast via de politie in Noord-Brabant, dat tot uiterlijk 10 april 1943 alle gezonde joden zich moeten melden in het concentratiekamp te
Vught, terwijl de overige joden zich naar Westerbork moeten begeven. Er staan drie bussen bij het station klaar om de joden naar Vught te vervoeren, slechts 1 bus met passagiers rijdt weg naar
Vught, onder hen het gezin van Willy Deen.
Waarschijnlijk op vrijdag 2 juli 1943 of 3 juli 1943 ging het gezin alsnog op transport naar Westerbork [brief van Helga 2 juli 1943 . ."tussen het pakken door, gauw nog schrijven, want we gaan weg. ."]. Op 8 juli 1943 schrijft Helga haar laatste brief vanuit Westerbork aan Kees. En op 13 juli 1943 gaat zij met haar ouders en broer op transport naar
Sobibor, waar het gehele gezin op vrijdag 16 juli 1943 wordt omgebracht.
Het Regionaal Archief Tilburg en het dagboek van Helga Deen
Op de website van het Regionaal Archief Tilburg wordt o.m. uitvoerig aandacht besteed aan de Tilburgse oorlogsslachtoffers. Het Regionaal Archief Tilburg vraagt aan bezoekers medewerking om het oorlogsslachtoffer weer een gezicht te geven door een persoonlijk document en/of foto. Er zijn al veel reacties ontvangen, onder andere in 2003 van de heer Van den Berg. Hij deelde mee een foto, enkele brieven en een dagboek van Helga Deen te hebben.
Er is door Gerrit Kobes, medewerker van het het Regionaal Archief Tilburg en deskundige Tweede Wereldoorlog, direct contact opgenomen met de heer Van den Berg. Hij toonde hem een damestas met daarin een schrift, enkele brieven, een vulpen, een haarlokje en een damesverband. Hij vertelde dat deze zaken zijn vader hadden toebehoord, die deze voorwerpen altijd trouw heeft bewaard. Van de inhoud van de brieven en het dagboek wist hij niets te vertellen, omdat hij het nog nooit gelezen had.
Hij was bereid om de collectie in bruikleen aan het Regionaal Archief Tilburg af te staan.
Bij nadere bestudering van de documenten werd Kobes getroffen door het unieke karakter van het dagboek van een 18-jarige Joods meisje, geschreven tijdens haar gevangenschap in het concentratiekamp Vught in 1943. Gevangenen uit kamp Vught mochten op geregelde tijden naar huis schrijven, echter wel op briefpapier van het kamp en nadat de inhoud van de brief door de kampleiding was gecensureerd. In de correspondentie bevindt zich een dergelijke brief. De brieven en briefkaarten die Helga aan haar vrienden heeft geschreven, zijn dan ook op een of andere wijze uit het kamp gesmokkeld. Door wie is nog niet geheel duidelijk. Daar wordt nu door het archief nader onderzoek naar gedaan.
Over de relatie tussen Helga Deen en de bezitter van het dagboek kan het volgende worden gezegd. De vader van de heer Van den Berg, Kees van den Berg, had een verhouding met Helga Deen. Zij hebben samen afgesproken dat Helga een dagboek zou bijhouden voor Kees, die het dagboek ook ontvangen heeft. Het is zeer aannemelijk dat het damestasje en het haarlokje aan Helga hebben toebehoord. De vulpen is waarschijnlijk van Kees geweest.
(Helga schreef met potlood, Kees met inkt.)
De familie Deen te Tilburg, 1940-1945
Willy Deen, geboren 3 maart 1891 te Tilburg, woonde aanvankelijk bij zijn ouders op het adres Heuvelstraat 87. Hij is op een bepaald moment naar Duitsland vertrokken, maar wanneer, is onbekend. Hij huwde op 9 september 1922 te Lichtenau met Käthe
Wolff, (geboren in Nürnberg op 20 mei 1894). Willy is vertegenwoordiger, Käthe geneeskundige. Het echtpaar verhuisde naar
Stettin, waar op 6 april 1925 hun dochter Helga en op 22 juni 1928 zoon Klaus Gottfried Albert werden geboren.
Op 17 mei 1933 werd het gezin Willy Deen weer in Tilburg ingeschreven op het adres Pelgrimsweg 45. Willy had een agentuur in verfspuiten voor textieldoeleinden. Helga en Klaus gaan naar de Openbare Lagere School in de Korte Schijfstraat en later naar de Rijks-HBS in Tilburg.
De familie Deen en de jodenvervolging
De vervolging van de joodse medemensen vond ook in Tilburg plaats. Op de lijst van Joodse inwoners, overeenkomstig de circulaire van 26 juni 1942, staat ook het gezin van Willy Deen.
Willy is lid van de Joodsche Raad, afdeling Tilburg en vervulde daar de functie van leider van de reis- en verhuisvergunningen. Op grond van deze functie werd het gezin
'gesperrt', hetgeen (voorlopig) uitstel van deportatie betekende. De oproepingen voor de eerste deportatie van 2 en 28 augustus 1942 ging aan het gezin voorbij. Bij een controle op 2 september 1942 woonde het gezin nog aan de Pelgrimsweg, maar in januari 1943 werd Willy aangezegd de woning te verlaten en bij zijn moeder op de Heuvel te gaan inwonen. Willy verliet de woning, die vervolgens werd toegewezen aan de inspecteur van politie, H. Burger.
Rauter, Höhere SS- und Polizeiführer en commissaris-generaal van openbare veiligheid in Nederland, gelaste via de politie in Noord-Brabant, dat tot uiterlijk zaterdag 10 april 1943 alle gezonde joden zich moesten melden in het concentratiekamp te
Vught, terwijl de overige joden zich naar Westerbork moesten begeven. Er stonden drie bussen bij het station klaar om de joden naar Vught te vervoeren, slechts één bus met passagiers reed weg naar
Vught. De familie Deen is niet met deze bus vertrokken, althans hun namen staan niet vermeld op de lijst. Uit correspondentie blijkt ondermeer dat het gezin al op donderdag 1 april 1943 naar kamp Vught moet zijn vertrokken. Helga Deen verbleef in Barak 34 B. Waarschijnlijk op 2 of 3 juli 1943 is het gezin op transport gesteld naar
Westerbork. Op 8 juli 1943 schrijft Helga haar laatste brief vanuit Westerbork aan Kees.
Het dagboek van Helga Deen 1 juni - 1 juli 1943
Het dagboek is geschreven door Helga voor haar vriend, haar geliefde, Kees van den Berg, gedurende de laatste maand van haar verblijf in
Vught. Het dagboek begint op 1 juni 1943 en eindigt op 1 juli 1943. Haar laatste aantekening is geschreven op 1 juli 1943, kort voordat zij op transport ging naar
Westerbork.
Op 13 juli 1943 begon Helga aan haar laatste reis, samen met haar vader, moeder en broer
Klaus. Op 16 juli 1943 werd het gehele gezin van Willy Deen in Sobibor vermoord…
Betekenis
Het dagboek en de brieven van Helga Deen zijn voor de geschiedenis van groot belang. Er zijn nagenoeg geen dagboeken bekend die uit de concentratiekampen zijn overgebleven. Vaak zijn het memoires die achteraf zijn geschreven.
Uit de (lokale) overheidsarchieven kunnen we informatie putten met betrekking tot de vervolging van het Joodse volksdeel, wij kunnen in grote lijnen de verschrikkelijke handelingen van de bezetter volgen en in beeld brengen. Wij kunnen ondermeer vaststellen dat in Tilburg 302 personen voor deportatie in aanmerking kwamen en dat 129 personen deze niet hebben overleefd. Wij kunnen ons echter geen voorstelling maken wat deze vervolgden hebben moeten meemaken en doorstaan. Helga heeft ons de gelegenheid gegeven om de laatste weken van heer leven mee te maken. Daar moeten wij haar dankbaar voor zijn.
Er zal nog veel onderzoek gedaan moeten worden om op alle vragen een antwoord te vinden. Het Regionaal Archief Tilburg heeft een wetenschappelijk verantwoorde en geannoteerde uitgave in voorbereiding.
Tijdens de Landelijke Archievendag op zaterdag 30 oktober aanstaande zal het dagboek samen met de foto van Helga in een vitrine worden geëxposeerd in het Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75, Tilburg.
Bron: Persbericht
Regionaal Archief Tilburg ©
24
oktober 2004
Nieuw verschenen tijdschrift 'Tilburg' in teken van oorlog en bevrijding
Deze week verscheen het nieuwste nummer van het
tijdschrift 'Tilburg' dat geheel in het teken staat van oorlog en bevrijding
in Tilburg. Het extra dikke nummer (40 blz., ruim geïllustreerd, 4,50 euro)
bevat de volgende drie artikelen:
Frans Janse:
Tante Coba, een eenvoudige vrouw
Coba Pulskens (1884-1945), Tilburgse pilotenhelpster in de Tweede Wereldoorlog
Henk van Doremalen en Ronald Peeters:
Bevrijdingswandelroute
Ronald Peeters en Paul Spapens:
Oorlogsbeelden op de fiets
9
oktober 2004
De bevrijding van Tilburg
Op 27 oktober 2004 is het 60 jaar geleden dat Tilburg door de 15th Scottish Division werd bevrijd. Het Stadsmuseum Tilburg zal daar op verschillende wijzen bijzondere aandacht aan besteden.
Tentoonstelling en films
In samenwerking met het Oranjecomité, de Winkeliersvereniging Tilburg Centrum, Stichting Stadskern Tilburg en twee particuliere verzamelaars
(Arnoud Habraken en John Simons), zullen er in van 27 oktober t/m 2 november een 25-tal etalages in de binnenstad foto´s en objecten met betrekking tot oorlog en bevrijding te zien zijn en er worden op diverse plaatsen bevrijdingsfilms getoond. Deze winkels zijn te vinden in Heuvelpoort, Heuvelstraat,
Emmapassage, Oude Markt, Schouwburgring, Willem II-straat en Nieuwlandstraat.
Deelnemende winkels: Boekhandel Gianotten, Emmapassage 17 Bacio Kinder- en tienermode, Heuvelpoort 355-356 Gimbrère Herenmode, Heuvelstraat 2 C&A, Heuvelstraat 16/18 Hema, Heuvelstraat 24 V&D, Heuvelstraat 33 Smits Mode, Heuvelstraat 52 Aug. Pijnenburg Juwelier, Heuvelstraat 61 Termeer Schoenen, Heuvelstraat 98 Pierson, Heuvelstraat 99 Boekhandel J. de Slegte, Heuvelstraat 101c Bresson Juwelier, Heuvelstraat 103 Antoon de Jong, Nieuwlandstraat 21 De Refter Antiquariaat, Nieuwlandstraat 23/25 Oil & Vinegar, Nieuwlandstraat 66 Hans van Hout Mannenmode, Oude Markt 2 Dynabyte, Schouwburgring 49 Werrelman Optiek, Schouwburgring 143 De Feestspecialist, Schouwburgring 157 Jan Ackermans Mode, Stadhuisplein 132 Van Erp Broekhans, Willem II-straat 31 Van der Beek Verlichting, Willem II-straat 44 Finch Kinderkleding, Willem II-straat 57 |
Een uitgebreidere tentoonstelling is te zien in de OBT Bibliotheek voor Midden-Brabant aan het Koningsplein, alwaar ook de bevrijdingsfilms worden getoond (van 11 t/m 31 oktober).
Boek
In samenwerking met Boekhandel Gianotten wordt een uniek boek voorbereid, geschreven door Ad de Beer en Ronald Peeters. Het boek ´Uitzinnige vreugde in een stad vol zorgen. De bevrijding van Tilburg´ verschijnt op 27 oktober in groot formaat in de bekende reeks fotoboeken over Tilburg. In woord en beeld (208 blz. en ca. 150
foto´s) wordt verslag gedaan over de periode van 25 augustus 1944 tot een half jaar na de bevrijding, mei 1945.
Dit boek ligt vanaf 27 oktober in de winkel. Er kan al op worden ingetekend.
Stadswandelingen en fietsroute
Op 30 oktober worden er in samenwerking met Stadsgidsen Tilburg en de Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed, wandel- en fietstochten georganiseerd langs monumenten of herinneringsplaatsen van oorlog en bevrijding, respectievelijk in de binnenstad (ook langs de bevrijdingsetalages) en in de gemeente Tilburg (inclusief Berkel-Enschot en
Udenhout). Verzamelen in de Openbare Bibliotheek aan het Koningsplein om 13.30
uur. Deelname gratis.
De beide routes worden gepubliceerd in het tijdschrift 'Tilburg' (tevens
daarin uitgebreid artikel over verzetsstrijdster Coba Pulskens).
Herinneringskisten voor verzorgingscentra
Speciaal voor de verzorgingstehuizen in de gemeente Tilburg ontwikkelt het Stadsmuseum herinneringskisten. Foto's, dia's en films zitten in deze kisten en vertellen het verhaal over de bevrijding van Tilburg. De kisten met materiaal worden aangeboden aan de verzorgingstehuizen om te gebruiken bij de activiteiten die zij voor hun bewoners organiseren. Al kijkend naar de foto's en de films kunnen de bewoners samen hun herinneringen delen over hoe zij 60 jaar geleden de bevrijding hebben meegemaakt.
Mede dankzij subsidie van de gemeente Tilburg worden de herinneringskisten over de bevrijding gratis aangeboden aan de verzorgingstehuizen. Het Stadsmuseum Tilburg werkt samen met de OBT bibliotheek voor Midden Brabant.
De bevrijders worden feestelijk onthaald op Broekhoven, dicht bij de
Wolkat aan de Leij.
    |