Zoeken op deze site:

		Archief OMD 2007-2009

Open Monumentendag 2009: Tilburg op de kaart


Link naar de landelijke website:







Thema-avond Open Monumentendag Tilburg 10 september 2009

Het programma

Donderdagavond 10 september in de Pauluskerk, Heuvelstraat 141, Tilburg van 19.30-23.00 uur

• 19.30 uur: ontvangst met koffie, thee

• 20.00 uur: aanvang met welkomstwoord (organisatie)

• 20.10-20.30 uur: de heer R. van Nooijen
"Hendrik Verhees, de kaart gekeerd... "
Hendrik Verhees was een veelzijdige Boxtelse patriot die Brabant letterlijk en figuurlijk op de kaart zette. Wie was Hendrik Verhees? Wat betekende hij voor het landmeten en de         cartografie? En wat is zijn connectie met de regio Tilburg en omgeving?
de heer Van Nooijen is bestuurslid van de Stichting Cultuurgeschiedenis Boxtel - Meierij 'Hendrik Verhees'.
www.hendrikverheesboxtel.nl

• 20.35-20.55 uur: de heer H. van Dijk
"De kaart is niet het gebied"
Een kaart is een tweedimensionale tekening waarop meer te zien is dan men op eerste gezicht zou zeggen. Het is vaak het resultaat van gegevens over verschillende onderwerpen en lagen.    Een goede lezer ziet meer dan er feitelijk staat. Ontleed je een kaart, dan zie je bijvoorbeeld de stedenbouwkundige structuur van Tilburg, daar liggen ook wegen of gebouwen en dat is niet zomaar toevallig. Daar zit een verhaal achter.
De heer Van Dijk is kunsthistoricus, werkt voor Fontys Hogescholen Bilan. Hij heeft veel cultuurhistorisch onderzoek gedaan in de regio, waarbij historisch kaartmateriaal vaak als bron diende.

• 21.00-21.20 uur: pauze

• 21.25-21.45 uur: de heer P. Keijzers
"Een monument op de kaart van de toekomst"
De kaart anno nu is - net als het schrift, de film, tekening of geluidsband - een vereenvoudigde afbeelding van de werkelijkheid. Met nieuwe ICT techniek (zogenaamde virtual reality) kunnen we een veel rijkere - want meerdimensionale - modelwereld creëren. De fantasie kent geen grenzen, maar gelukkig houdt de geometrie ons ook in de toekomst met beide benen op de grond !
De heer Keijzers is ICT-adviseur van de gemeente Tilburg en werkt o.a. aan `virtueel Tilburg´ (met Heuvel, Spoorzone en Vincent van Gogh-route)
www.virtueeltilburg.nl

• 21.50-22.45 uur: afsluiting en borrel

******************************




Gemeente TILBURG
 
Open Monumentendag Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout op 12 en 13 september
 
Op 12 en 13 september zetten Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout tijdens de Open Monumentendag hun monumenten letterlijk en figuurlijk op de kaart. Het is een landelijk evenement waar iedereen bijzondere monumenten van buiten en van binnen kan bekijken. Dit jaar is het thema ´op de kaart´. De Open Monumentendag in Tilburg heeft dit jaar een extra feestelijk karakter omdat Tilburg 200 jaar stadsrechten heeft.
Op zaterdag 12 september zijn in Udenhout monumenten opengesteld en op zondag 13 september in Berkel-Enschot en Tilburg. Speciaal voor dit weekend zijn er onder meer tentoonstellingen, wandelroutes en een demonstratie landmeten. Maar u kunt ook kijken naar bijvoorbeeld  3D-animaties, een grote digitale kaartentafel of op een zeer groot scherm een bezoek brengen aan virtueel Tilburg inclusief de historische bebouwing.

Programmaboekje downloaden




Openingstijden
De meeste gebouwen in Tilburg zijn opengesteld tussen 10.00 tot 17.00 uur, maar soms kan dat afwijken. De meeste monumenten in Udenhout en Berkel-Enschot zijn open vanaf 11.00 uur.
Zie verder het programma in deze folder en het laatste nieuwe in de Tilburgse Koerier van 10 september of op internet.
Omdat deze folder ruim voor de Open Monumentendag gedrukt is, kan het zijn dat er nog kleine veranderingen in het programma zijn opgetreden. Kijk daarom voor actuele informatie op internet. Op de dag zelf kunt u bij de informatiepunten actuele info krijgen.
 
Centraal informatiepunt
Op zaterdag 12 september dient het voormalige Raadhuis aan de Slimstraat 2 als informatiepunt.
In Tilburg is op zondag 13 september het Regionaal Archief Tilburg aan de Kazernehof 75 het centraal informatiepunt, terwijl u in Berkel-Enschot voor verdere informatie terecht kunt bij de 2 opengestelde kerken aan de St. Willibrordstraat 1 en de Kerkstraat 2.
De fiets- en wandelroutes zijn te verkrijgen bij de verschillende informatiepunten.
 
Contact en informatie
Wilt u meer informatie, neem dan contact op met Ari van Valen, secretaris van de Werkgroep Open Monumentendag: mobiel: 06 44 94 04 44 of e-mail: a.vv@planet.nl
 
Meer informatie
www.openmonumentendag.nl
www.tilburg.nl

 
 
TILBURG zondag 13 september
 
1. Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75
 
CENTRAAL INFORMATIEPUNT

Rijksmonument. Het Regionaal Archief Tilburg is sinds 1988 gevestigd in de stallen van de door koning Willem II gebouwde cavaleriekazerne. Van 1859 tot 1968 maakte het gehele complex (inclusief het niet opengestelde pand St. Josephstraat 122) deel uit van de wollenstoffenfabriek BeKa, waarvan verder alleen nog  de nabijgelegen monumentale schoorsteen uit 1904 resteert.
 
Activiteiten
Het Regionaal Archief Tilburg is Centraal Informatiepunt en daarom worden er veel activiteiten georganiseerd.  Deelnemers aan de Open Monumentendag kunnen hier starten met de wandelroute door de binnenstad.
De prachtige tentoonstelling 'Tilburg op de kaart' illustreert natuurlijk het thema perfect, 'n troefkaart van deze Open Monumentendag. Tom America zal bij deze expositie zijn project 'Wijkpraat' laten horen.
Verder zullen allerlei cultuurhistorische verenigingen van Tilburg zich presenteren aan de bezoeker en u vertellen over hun betrokkenheid bij de historie.
De gemeente Tilburg geeft op het voorplein interactieve demonstraties van landmeten, op de 'oude' wijze en met de nieuwste apparatuur. Tegelijkertijd is binnen te zien hoe de nieuwste technieken worden ingezet voor de moderne kaarten en planning: geo-informatie.
 
 
2. Duvelhok, St. Josephstraat 133
Rijksmonument. Voormalige katoenspinnerij van de Gebroeders Deen, gebouwd in 1862. Na 1880 was dit gebouw achtereenvolgens in gebruik bij de wollenstoffenfabrieken van C. Lombarts en L. de Wijs. In 1911 kwam het gebouw in het bezit van de fa. Van den Bergh-Krabbendam. Van 1969 tot 2004 was het gebouw onder de naam ‘Duvelhok’ als cursus- en expositieruimte onderdeel van de Tilburgse Kunststichting. Nu is het opnieuw in gebruik als atelier en expositieruimte. De schoorsteen, een reconstructie uit 1985, werd in 2006 voorzien van een kunstwerk van Rob Birza: een vlam in de vorm van een duiveltje, 'n creatieve verwijzing naar een specifiek stukje geschiedenis .
 
Activiteiten
Rondleiding en expositie.

 
3. Huys van Voskens, Heuvel 5
Gemeentelijk monument. De weduwe Engelina Theresia Voskens-Malles (Tilburg 1847-1911) liet in 1909 na een brand in 1908 de uitspanning ‘De Roskam’ herbouwen op een plek waar al sinds mensenheugenis een herberg stond. Architect was J.H. van Abeelen. Achter deze nieuwbouw zijn nog delen van het oudere pand bewaard. Het café was vroeger een veelbezochte pleisterplaats, met name voor voerlieden, omdat het aan de drukste verkeersroute van Tilburg lag, namelijk aan de route van Breda naar 's-Hertogenbosch en Eindhoven. Al vóór de oorlog kreeg het café betekenis als thuis van de studentenvereniging van de R.K. Leergangen St. Leonardus. Het werd een plek waar de sentimenten voor ‘Brabantia Nostra’ en ‘Edel Brabant were di’ vaak hoog opliepen. Herbergier was toen een zoon van de weduwe Voskens, Theodorus Norbertus. Hij werd nog vóór zijn dood in 1976 opgevolgd door zijn dochter Engelien (1919-1989), die zeker in kringen van kunstenaars en studenten een legendarische kasteleinse was. Boven de ingang van het huidige restaurant, wat oorspronkelijk de poort naar de achtergelegen stalling met weegbrug was, is nog vaag onder het huidige logo de oude betiteling ‘uitspanning’ te lezen. Gelukkig is het authentieke café-interieur nog grotendeels intact gelaten. Het fraaie brede balkon, waarachter vanouds de feest- en vergaderzaal lag heeft vaak een rol gespeeld bij studentenmanifestaties en bijvoorbeeld ook als overzichtspunt voor de jury van de Carnavalsoptocht.

Activiteiten
Geopend vanaf 12.00 uur. Het  interieur te bezichtigen, waarbij onder meer de deels bewaard gebleven wanddecoratie aandacht verdient.
 

4. Het Patronaat, Veemarktstraat 33
Rijksmonument. Voormalig patronaatsgebouw met kapel ‘St. Jozef’. Het is in 1924 gebouwd naar ontwerp van de Tilburgse architect Jos Donders, in opdracht van het parochiebestuur van de St.  Jozefkerk. Het patronaat grenst aan het terrein van de kerk aan de Heuvelring (zie nummer 18). Het gebouw is grotendeels tweelaags met aan de straatkant een zolderverdieping. Het schilddak eindigt hier in een tuitgevel, die bekroond wordt door een hardstenen kruis. Het pand is tegenwoordig in gebruik als restaurant.
 
Activiteiten
Rondleiding.
 

5. Paleis-Raadhuis, Stadhuisplein 130
Rijksmonument. Voor koning Willem II in 1847-1849 gebouwd paleis in Engels romantische stijl naar een ontwerp van Jan C. Boon. Het is een gepleisterd rechthoekig gebouw met vier ronde hoektorens en aan de lange zijden uitspringende middenpartijen. Willem II heeft er nooit gewoond, want kort voor de oplevering overleed hij. Nadat het meer dan vijftien jaar leeg had gestaan, werd hier in 1866 de rijks hogere burgerschool gevestigd. Toen in 1934 de rijks-hbs verhuisde naar een nieuw onderkomen aan de Ringbaan-Oost kreeg het gebouw de bestemming van raadhuis. Daartoe werden zowel interieur als exterieur zeer ingrijpend gewijzigd door de Nijmeegse architect Oscar Leeuw. Het door hem ontworpen interieur in art deco-stijl uit 1936 is nog vrijwel geheel intact. Het Paleis-Raadhuis heeft twee kleine trouwzalen en een grote ontvangstzaal die ook regelmatig als trouwzaal wordt gebruikt. In juni van dit jaar werd in de voormalige wethouderskamer Vincents tekenlokaal ingericht. Vincent van Gogh kreeg hier van 1866 tot 1868 tekenles van C.C. Huijsmans.
 
Activiteiten
Er is een folder over het Paleis-Raadhuis beschikbaar, maar er worden om 11.00 u., 13.30 u. en 15.00 u.  ook rondleidingen verzorgd door stadsgids Gerard Otten.
Ook Vincents Tekenlokaal is gratis te bezoeken.
 

6. Kapel Visitandinnen, Bisschop Zwijsenstraat 7
Rijksmonument. De zusterorde van O.L. Vrouw Visitatie werd in de zeventiende eeuw gesticht in Frankrijk. In 1885 vestigden de eerste visitandinnen zich in Tilburg. Het is een contemplatieve orde, de visitandinnen treden niet of nauwelijks naar buiten. Men spreekt daarom ook wel van ‘slotzusters’. De neogotische kapel met aangebouwde ziekenzaal is gebouwd in 1895 naar ontwerp van de Tilburgse architect C.F. van Hoof. Het daarnaast gelegen klooster (nummer 5; eveneens rijksmonument), waar de visitandinnen ruim honderd jaar gewoond hebben, is in 1843 gebouwd als villa voor burgemeester H.B. Beckers naar ontwerp van architect A. Duijs. Het werd in 1883 aan de orde geschonken door de Tilburgse fabrikant Matthijssen, wiens dochter toetrad tot de orde der visitandinnen. Het gehele complex maakt thans deel uit van Fontys Hogeschool der Kunsten.

Activiteiten
Geopend vanaf 11.00 uur.

 
7. Heikese kerk, Stadhuisstraat 6
Rijksmonument. Deze kerk is, evenals de kerk van het Goirke (zie nummer 19), gewijd aan St. Dionysius, de patroon van Tilburg. Ongeveer op dezelfde plaats stond vermoedelijk al in de dertiende eeuw een kerkgebouw. Omstreeks 1430 verrees hier een nieuwe kerk, die in 1595 door de Staatse troepen in brand werd gestoken. Na 1628 verviel de inmiddels herbouwde kerk aan de protestanten. Pas in 1824 kregen de katholieken hun kerk weer terug. De huidige kerk dateert van de jaren 1827-1829, want de oude kerk werd – met uitzondering van de toren – gesloopt, en vervangen door een nieuw kerkgebouw in neoclassicistische stijl. Het ontwerp was van Justinus Backx en Frederik Willem Conrad. Het is een zogeheten ‘waterstaatskerk’, dat wil zeggen dat de kerk is gebouwd onder toezicht van het ministerie van Waterstaat. In 1894-95 onderging de voorgevel een verbouwing door architect C.F. van Hoof, terwijl de toren opnieuw werd ommanteld. Het interieur van de kerk is bijzonder rijk aan kerkschatten.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 11.30 uur.
Expositie
Tijdens de Open Monumentendag op zondag 13 september 2009 exposeert de Parochie Binnenstad Tilburg in de Heikese kerk oude vaandels en paramenten. Een merkwaardig driestel (kazuifel, dalmatiek en tuniek) is gemaakt uit roze zijde van een jurk, die heeft toebehoord aan Hortense de Beauharnais. Zij was de vrouw van Koning Lodewijk Napoleon, die 200 jaar geleden stadsrechten schonk aan Tilburg. Via Willem II is deze jurk bij Pastoor Zwijsen terecht gekomen. Deze beroemde pastoor heeft van deze zijde het driestel laten maken. De kleur roze wordt slechts tweemaal per jaar gebruikt in de liturgie, namelijk met half vasten en half advent, Leatare en Gaudete.
Verder zijn er op de expositie oude kazuifels en koorkappen met goud en borduursel. Ook oude vaandels worden van zolder gehaald. Niet alleen zijn de stadsrechten van Tilburg 200 jaar oud, maar ook Petrus Donders werd 200 jaar geleden in Tilburg aan de Heikant geboren. Daarom vestigen wij in de Heikese kerk ook de aandacht op het mooie houtgesneden beeld van Peerke. Tevens zijn er foto’s van zijn zaligverklaring in mei 1982 te Rome. Ook zijn er verschillende relikwieën van deze grote man. De videoband met een uitzending van de K.R.O. in verband met de zaligverklaring van Petrus Donders zal in de kerk vertoond worden. Ook op zaterdag 12 september zal de expositie geopend zijn tijdens de Open Kerkdag.


8. Anvers, Oude Markt 12
Gemeentelijk monument. Voormalig winkelwoonhuis met diverse achterhuizen met 16e en 17e-eeuwse bouwkernen. Het stond vroeger bekend als het huis ‘St. Joris’. Het pand heeft vanouds behoord tot families die deel uitmaakten van het Tilburgse dorpsbestuur. Het is herhaalde malen verbouwd en uitgebreid. In de twintigste eeuw vonden nog enkele verbouwingen plaats naar ontwerp van de Tilburgse architect Jos Donders.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 11.30 uur. Bovenverdieping is te bezichtigen.
 

9. Ned. Hervormde Pauluskerk, Heuvelstraat 141
Rijksmonument. Omdat de Heikese kerk moest worden teruggegeven aan de katholieken, werd in de jaren 1822-1823 deze achtkantige zaalkerk met koepelvormig torentje gebouwd naar een ontwerp van Justinus Backx. Het uit 1765 daterende Bätz-orgel is afkomstig van de Heikese kerk. Het gebouw is thans niet meer in gebruik voor de eredienst.
 
Activiteiten
Rondleiding, expositie van o.a. kerkzilver en oude bijbel en orgelbespeling.
 

10. De Refter, Nieuwlandstraat 23-25
Beeldbepalend pand. De kern van dit pand gaat terug tot 1737. Het is daarmee een van de oudste panden van de Nieuwlandstraat. De Refter verkoopt meubelen die afkomstig zijn uit (voornamelijk Belgische) kloosters. Daarnaast is het een antiquariaat, met veel boeken, afkomstig uit kloosterbibliotheken.
 
Activiteiten
Expositie. Geopend vanaf 12.00 uur.
 

11. De Spoel (voorheen), nu The Cybe, Fabriekstraat 22
Dit opmerkelijke pand kent een interessante geschiedenis. Het werd in 1906 door de Tilburgse architect Jos Donders ontworpen en gebouwd als Instituut voor Mechanische en Electrische Behandeling. Opdrachtgever was dr. K.A.F. Deelen (1862-1943), arts en chirurg in het toen nog Gasthuis, later Sint Elisabethziekenhuis. Deelen was een zeer gerespecteerde moderne geneesheer, die het ook schopte tot landelijk voorzitter van de Maatschappij ter Bevordering van de Geneeskunst. Hij was een propagandist voor de röntgenologie en medeoprichter van de Nederlandsche Vereeniging van Electrotherapie en Radiologie. In dit praktijkgebouw waren er daarom ook een ‘röntgenkabinet’ en een donkere kamer voor het bewerken van de opnamen. Daarnaast waren er behalve een spreekkamer ook een massagekamer, een machinezaal en een gymnastieklokaal. Dokter Deelen woonde zelf om de hoek op nummer 22 in de Stationsstraat. Toen in het nieuwe ziekenhuis een röntgenlaboratorium werd ingericht verkocht Deelen in 1927 zijn instituut aan zijn assistent, de therapeut W. van Wijk. Hier werd dus voor het eerst in Tilburg een fysiotherapeutische praktijk uitgevoerd. Het pand is na de Tweede Wereldoorlog verbouwd tot vestzaktheater ‘De Spoel’. Thans in gebruik als cybercafé.
 
Activiteiten
Demonstraties van de nieuwste technieken op gebied van visualisering van gebouwen, inclusief 3-D-animaties.
Op een groot scherm is een virtuele wandeling door Tilburg te maken (www.virtueeltilburg.nl)
 

12. N.K. Harmonie, Stationsstraat 26
Gemeentelijk monument. Het sociëteitsgebouw van de Nieuwe Koninklijke Harmonie werd in de jaren 1877-78 gebouwd in eclectische stijl naar een ontwerp van architect J.B.P.E. Fremau. Officieel werd de Nieuwe Harmonie opgericht in 1843, maar waarschijnlijk bestaat het gezelschap al veel langer. De muzikanten begeleiden in 1849 de lijkstoet van de overleden koning Willem II bij het vertrek uit de stad. Het jaar daarop verleende koning Willem III het predicaat Koninklijk. Het gebouw is een aantal jaren geleden grondig opgeknapt. De Nieuwe Koninklijke Harmonie kent nu nog steeds een bloeiende sociëteit en verschillende muziekgezelschappen.
 
Activiteiten
Rondleiding en expositie van de historische collectie van de sociëteit (met muziekinstrumenten en vaandels)
 

13. Herenhuis, Tuinstraat 41
Dit pand, dat in 1877 samen met nummer 39 werd gebouwd, is één van de vroegste gebouwen aan de Tuinstraat. In 1923 werd het vergroot en verhoogd naar plannen van architect Ide Bloem en werd de indeling aangepast aan de eisen van die tijd.  In het interieur zijn nog veel aardige stijlelementen uit de eerste bouwperiode te bewonderen.
 
Activiteiten
Rondleiding.

 
14. Daamen notarissen, Willem II-straat 45
Rijksmonument. Voormalig patriciërshuis van wollenstoffenfabrikant P. Bogaers uit omstreeks 1898. Het pand is bijzonder vanwege de ornamentiek.
 
Activiteiten
Rondleiding, onder meer door enkele fraaie kamers.

 
15. Theater 'De NWE Vorst', Willem II-straat 47-49
Rijksmonument. Voormalige fabrikantenvilla, gebouwd rond 1872. Vanaf het begin van de jaren dertig tot 1968 was het gebouw in gebruik als kantoor van de Kamer van Koophandel. Later kwam hier het kantoor van de Tilburgse Kunststichting, en werd theater De Vorst er tegenaan gebouwd. In de loop der jaren vonden er diverse verbouwingen plaats. De uitbreidingen van na 1960 vallen buiten de rijksbescherming.
 
Activiteiten
Rondleiding.

 
16. Synagoge, Willem II-straat 20
Rijksmonument. Deze synagoge werd in 1874 gebouwd naar een ontwerp van architect J.B.P.E. Fremau in een oriëntaalse stijl. Deze voor Tilburg ongebruikelijke bouwstijl werd bij tal van Nederlandse synagogen toegepast om het joodse karakter te benadrukken. Enkele jaren geleden is de synagoge volledig gerestaureerd.  In de tuin van de synagoge is enkele jaren geleden een bijzondere vondst gedaan: een Torahmantel. In 2008 is de beschadigde torah door het Textielmuseum geconserveerd, zodat deze nu weer voor het eerst in meer dan een halve eeuw gepresenteerd kan worden.
Naast de synagoge bevindt zich de Helga Deentuin, genoemd naar het in een concentratiekamp omgebrachte joodse meisje uit Tilburg, dat bekend werd door de vondst van haar dagboek in 2004.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 11.00 uur.
Rondleidingen en activiteit rondom presentatie Torahmantel.

 
17. ’t Pakhuys, Telegraafstraat 1
In 1879 was er in Tilburg al een handel in leder en huiden van de firma De Haas en Polak. Firmant was de ca. 1849 in Dordrecht geboren Barend Polak. Hij was getrouwd met de in Duisburg geboren Albertine Levij. Vanaf 1900 is er sprake van de fa. B. Polak, maar blijkens de twee eerste stenen was dit speciaal gebouwde bedrijfspand en woonhuis al sinds 1896 de zetel van de firma. De eerste-steenleggers waren de vier kinderen van het echtpaar Polak. Vader Barend stierf in 1929 en de zonen zetten de firma voort. Nog voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog ontweek de familie het naderend gevaar, behalve één kleinzoon van Barend, Bertram Polak (geb. 1918), die na een mislukte vluchtpoging in een vernietigingskamp omkwam. Dit voormalige bedrijfspand is tegenwoordig in gebruik als restaurant.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 12.00 uur.
 

18. Kerk St. Jozef, Heuvelring 122
Rijksmonument. Deze neogotische kruiskerk, gewijd aan St. Joseph, is in twee fasen gebouwd tussen 1872 en 1889 naar een ontwerp van Henri van Tulder. Tot de inventaris behoren o.a. een bijzonder hoogaltaar uit 1881 van de Bossche beeldhouwer Hendrik van der Geld, twee orgels en de door de Belgische schilder Geo de Geetere geschilderde kruiswegstaties. Het H. Hartmonument (eveneens rijksmonument) werd in 1921 onthuld. Het geld ervoor werd bijeengebracht door de Tilburgse bevolking. In 1988 werd het gouden hart gestolen, maar de dief bracht het terug. Het huidige hart is een replica.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 13.00 uur. Er is een expositie van Paul van Dongen en er vindt orgelbespeling plaats door leerlingen van het Conservatorium.

 
19. St. Dionysiuskerk (Goirkese kerk), Goirkestraat 68
Rijksmonument. Door de stichting van een schuurkerk in 1715 werd het Goirke het tweede kerkelijk centrum van Tilburg. Het lemen gebouw werd reeds in 1724 vervangen door een stenen schuurkerk die in gebruik bleef tot 1839, toen de huidige kerk werd ingewijd. De pastorie, gebouwd in 1718, bleef in gebruik tot 1927. Het enige dat nog rest van de oude pastorie is het in 1988 gerestaureerde Norbertijnenpoortje , met beeld van Sint Dionysius. Ook dit poortje heeft de status van rijksmonument. Door de vestiging van de pastorie werd het Goirke het bestuurlijke en administratieve centrum van de (toen nog ongedeelde) parochie Tilburg. Het Goirke is sinds 1797 een zelfstandige parochie. Het kerkhof is in 1816 aangelegd naast de schuurkerk. Een aantal graven heeft de status van rijksmonument.
 
Activiteiten
Rondleiding en expositie.

 
20. Galerie Pjotr, Goirkestraat 78
Gemeentelijk monument. Voormalig koopmanshuis annex bedrijfsruimte gebouwd circa 1780 voor Norbert Schoffers (1752-1808), koopman en boomkweker. De achterbouw met remise dateert van 1918.
 
Activiteiten
Rondleiding en expositie.

 
21. Audax Textielmuseum, Goirkestraat 96
Rijksmonument. Het Textielmuseum, in 1958 opgericht aan de Gasthuisring, is sinds 1986 gevestigd in het complex van de voormalige wollenstoffenfabriek C. Mommers & Co. Tot het complex behoort ook de in de jaren dertig van de vorige eeuw gebouwde wollenstoffenfabriek George Dröge, die nu nog dient als onderkomen van ‘Factorium’, de Tilburgse Dans- en Muziekschool, en omstreeks 2010 de huisvesting wordt van het Regionaal Archief Tilburg en het Stadsmuseum Tilburg. Het Textielmuseum heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld tot ‘een museum in bedrijf’, waar techniek en kunst en vakmanschap en creativiteit hand in hand gaan. Sinds 1 januari 2007 is het Textielmuseum Tilburg onderdeel van de Stichting Mommerskwartier, waarin ook het Regionaal Archief Tilburg en het Stadsmuseum Tilburg participeren. In 2008 is het museum uitgebreid met een moderne glazen Entreegebouw, een ontwerp van Cepezed uit Delft.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 12.00 uur.
Het gehele museum is 13 september gratis toegankelijk. Op deze zondag is voor het eerst de fototentoonstelling 'Comeback Cities in the Picture' te zien. De foto's geven een beeld van elf (voormalige) Europese textielsteden, zowel van het verleden als textielindustriestad alsmede de comeback, waar na de teloorgang van de textielindustrie hard gewerkt is om de steden (weer) aantrekkelijk te krijgen en houden. De tentoonstelling vindt plaats in het kader van Tilburg 2009. Ook vinden er om 14.00 en 15.30 uur rondleidingen door het Textielmuseum plaats. Aanmelden via: 013 – 549 45 64 of boekingen@mommerskwartier.nl
 

22. Voormalig klooster, Lange Nieuwstraat 191
Rijksmonument. Dit voormalige klooster van de clarissen-coletinen werd in 1890 in neogotische stijl gebouwd naar een ontwerp van de Tilburgse architect A.G. de Beer. Sinds 2008 dient het gebouw als onderkomen voor studenten van de Brabant Medical School.
 
Activiteiten
Het klooster is het vertrekpunt van een wandeling door de wijk ‘Theresia’, georganiseerd door de werkgroep ‘Theresia in de schijnwerpers’ in samenwerking met de ‘Stadsgidserij’.
Naast deze wandelingen heeft deze actieve werkgroep een expositie georganiseerd: “Theresia, meer dan wijk op de kaart” ( te zien in de Nijverstraat 4, voormalige Theresia meisjesschool uit 1938)
 

23. Appartementencomplex, Theresiaplein 2
Rijksmonument. Voormalige driebeukige kruiskerk, gewijd aan de H. Theresia van Lisieux, en gebouwd in 1929 naar een ontwerp van H.W. Valk en C.W. van den Beld. De kerk is gebouwd in een traditionele stijl met invloeden van het expressionisme. In 1998 is de kerk verbouwd tot appartementen. De ingang van de appartementen bevindt zich aan de achterzijde, aan de Oude Langstraat. De in baksteen uitgevoerde kerk bestaat uit een breed middenschip met lagere zijschepen. Het koor en de apsis worden als gemeenschappelijke ruimte benut en hebben hun oude uitstraling geheel behouden. Opvallend zijn de met leien gedekte daken. Ook de naastgelegen pastorie, Theresiaplein 4, is een rijksmonument.
 
Activiteiten
Zie nummer 22.
 
 
 
BERKEL zondag 13 september
 
24. Sint Willibrorduskerk, Sint Willibrordstraat 1
Gemeentelijk monument. In 1852 werd Berkel een zelfstandige parochie. In 1857 bouwde Henri van Tulder een toren aan de toen bestaande kapel. In 1910 werd de huidige kerk gebouwd naar een ontwerp van Jan Stuyt. Het schip van de oude kerk is toen afgebroken. De neogotische toren uit 1857 werd ommetseld door de nieuwe toren. De eerste steen van de nieuwe kerk vinden we links vooraan in het priesterkoor. Boven de hoofdingang bevindt zich een tegeltableau met de Alpha en de Omega. Dit werd aangebracht in 1927 toen de parochie haar 75-jarig bestaan herdacht. In de kerk staat een monumentaal Loretorgel uit 1880. Bezienswaardig zijn ook de wandschilderingen die kunstschilder Gerard Jacobs in 1927 in de doopkapel aanbracht.
 
Activiteiten
Informatiepunt en start van de monumentenwandeling door Berkel.
Informatiepunt parochiezaal, expositie en pastorietuin open van 11.00 tot 17.00 uur. Kerkgebouw open van 12.00 tot 17.00 uur. Rondleidingen door tuin en kerk. Orgelbespeling en uitleg om 13.00 en 15.00 uur.

 
25. Poortgebouw abdij Koningsoord, Raadhuistraat 26
Rijksmonument. De abdij Koningsoord met nevengebouwen werd in de periode 1933-1937 opgetrokken in neogotische stijl. Architect was Jos A. van Dijk. Het complex bestaat uit het poortgebouw, rectoraat, gastenverblijf en het in een vierkant gebouwd hoofdklooster. De poortdoorgang is spitsvormig met vensters en dienstvertrekken. Het poortgebouw wordt gesierd door drie heiligenbeelden. In de tuin bevinden zich enkele majestueuze bomen. Het klooster is sinds begin mei 2009 niet meer bewoond. De Trappistinnen zijn verhuisd naar een nieuw klooster nabij Arnhem.
 
Activiteiten
Poortgebouw, tuin en buitenkant van het klooster aan de zijde van de Raadhuisstraat zijn te bezichtigen van 11.00 tot 17.00 uur.

 
26. Begraafplaats Sint Willibrorduskerk, Dom. S. Dubuissonstraat
Gemeentelijk monument. Een smeedijzeren hek tussen gemetselde pijlers geeft toegang tot deze in 1885 aangelegde begraafplaats. Op het terrein bevindt zich een bakstenen grafdelvershuisje. Bezienswaardig is de Calvarieberg met op de achtergrond enkele markante beuken. Interessant is ook het uit 1886 daterende neogotische monumentale hardstenen grafmonument van pastoor B. van Rijckevorsel, de eerste pastoor van de Berkelse parochiekerk. Het is rijk geornamenteerd en een mooi voorbeeld van een pastoorsgraf. Het graf heeft de status van rijksmonument.
 
Activiteiten
Begraafplaats geopend van 11.00 tot 17.00 uur (gidsen aanwezig).

 
27. Woonhuis familie Potters, Burgemeester Brendersstraat 6
Dit vrijstaande woonhuis werd gebouwd in 1870. Opvallend is de gezwenkte topgevel met opgemetselde pijlers en het oog-raampje (oculus) in de punt. Het was de woning van burgemeester J.B. Adams en deed rond 1876 tevens dienst als raadhuis. In het achtergedeelte van het lange woonhuis is nu een pottenbakkerij gevestigd.
 
Activiteiten
Exterieur te bezichtigen, de pottenbakkerij is open van 11.00 tot 17.00 uur en er zijn demonstraties tegelbakken om 13.00, 14.00 en 15.00 uur.

 
28. Oud Raadhuis/café-cafetaria ‘De Oude Raadskelder’, Burgemeester Brendersstraat 5
Gemeentelijk monument. Als raadhuis gebouwd in 1876 en opgetrokken uit handvorm baksteen en thans overschilderd metselwerk. Fraaie zesruits stolp- en lancetvensters met halfrond bovenlicht uitgevoerd in glas-in-lood. De topgevel, met daarachter een zadeldak, wordt bekroond met afdeklijsten en een overhoeks geplaatst pinakel. De voormalige onderliggende veldwachterswoning met cel is verbouwd tot cafetaria. Daarbij werden dit gedeelte van de pui en het voor aangebouwde bordes met zijtrappen gesloopt.
 
Activiteiten
Exterieur is te bezichtigen, café en terras zijn geopend van 11.00 tot 17.00 uur.

 
ENSCHOT zondag 13 september
 
29. Sint Caeciliakerk, Kerkstraat 2
Rijksmonument. De Roermondse architect C. Franssen ontwierp deze driebeukige neogotische kruiskerk in opdracht van bouwpastoor F. Corstens. De eerste steen werd gelegd in 1898. Alle gevels zijn gemetseld in baksteen met speklagen en banden uit gele strengperssteen. Op het kerkplein zijn nog verwijzingen naar de voormalige schuurkerk die daar tot ca. 1902 heeft gestaan. Aan de voet van de toren bevinden zich de Jobkapel en Mariakapel, ieder met prachtige glas-in-loodvensters ontworpen door Jan Verhallen. In de kerk zijn bij het altaar nog twee wandschilderingen te zien van de Tilburgse kunstenaar Albert Verschuuren. Binnen is er een in diverse houtsoorten uitgevoerd orgel van orgelbouwer G.C. Klop.
 
Activiteiten
Het informatiepunt in de pastorietuin is open van 11.00 tot 17.00 uur en is tevens de start van de monumentenwandeling door Enschot.
Het kerkgebouw, de expositie in de kerkzaal en de kerktoren zijn open van 14.00 tot 17.00 uur (rondleiding mogelijk). Orgelbespeling en uitleg om 14.00 en 16.00 uur.

 
30. Oude Toren, Torenpad 26
Rijksmonument. Deze middeleeuwse toren vormt het enige restant van de 15e eeuwse Sint Michaëlskerk die hier ooit stond. Het is het oudste monument van Berkel-Enschot. Deze kerk die lag op een gedeelte van het huidige aan de toren grenzende kerkhof, werd in 1648 op last van de Staten-Generaal gesloten. In 1839 werd ze gesloopt. De toren heeft een rondboogfries en drie door tufstenen waterlijsten gescheiden geledingen. In 1960 werd de toren in gebruik genomen als Mariakapel en gedachteniskapel voor de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Een ingemetselde gedenksteen herinnert daar aan. Op het kerkhof verdienen de obelisk en de pastoorsgraven aandacht. Let bij binnenkomst ook op de gietijzeren roosters naast de toegangspoort met doodssymboliek, zandlopers, zeisen en schedels.
 
Activiteiten
Gedachteniskapel en kerkhof zijn open van 11.00 tot 17.00 uur (rondleiding mogelijk).

 
31. Voormalig café Kerkzicht/Riddershoeve, ‘t Zwaantje 1
Rijksmonument. Dit oorspronkelijk uit 1880 stammende pand werd gebouwd door de spekslager Jan Wolfs. Zijn dochter Johanna Maria, getrouwd met Franciscus van Breugel, was er herbergierster. In 1965 heette het café met tuin al "Café Kerkzicht", later Riddershoeve.
Het is een eenlaags pand, gebouwd in handvorm baksteen met een gecementeerde plint en zesruits schuifvensters. Op het zadeldak liggen oud Hollandse pannen. Onder de houten gootlijst bevindt zich nog een gestucte fries. Voor het gebouw staan nog enkele markante lindebomen. De aanbouwen in historiserende stijl zijn van recente datum.
 
Activiteiten
Exterieur te bezichtigen. Terras open van 11.00 tot 17.00 uur.
 

32. Langgevelboerderij, De Kraan 1
Rijksmonument. De boerderij stamt volgens de sluitsteen boven de dubbele staldeuren uit 1882. Het woongedeelte heeft een paneeldeur met bovenlicht en aan weerszijden twee zesdelige vensters met luiken. Het voormalige stalgedeelte kent een opgeklampte poort en twee halfronde vensters. De boerderij is gebouwd op de plaats van een oudere 18e-eeuwse boerderij.
Aan de boerderij vast zit een ouderwoning of knechtenkamer. Het boerderijcomplex bestaat verder uit een Vlaamse schuur (1885) met ankerbalkgebint, beschoten wanden en bakstenen sokkel. Het schilddak is met riet gedekt. Verder nog een losstaand stenen schop met zadeldak en oud Hollandse pannen. Hierin zat het privaat (WC) een bakoven en varkensstallen.
 
Activiteiten
Exterieur van de boerderij, erf en interieur van de schuur zijn te bezichtigen van 11.00 tot 17.00 uur (rondleiding mogelijk).

 
33. Langgevelboerderij, Enschotsebaan 6
Gemeentelijk monument. Deze langgevelboerderij aan de weg van Enschot naar Tilburg, ooit een zandpad, werd gebouwd in 1890. Woon- en stalgedeelte bevinden zich onder een met kruispannen gedekt zadeldak. Aan de zijkant mooie stalvensters met radiaal indeling en een luik naar de taszolder, waarvan de vloer gedragen wordt door in de muur verlengde muurankers. Aan het huis verbonden een bakhuisje. De voorgevel is afgedekt met een bakgoot en fries.
 
Activiteiten
Exterieur en erf te bezichtigen van 11.00 tot 17.00 uur alsmede expositie van archeologische vondsten Overhoek Enschotsebaan (rondleiding mogelijk).
 
 
UDENHOUT zaterdag 13 september
 
34. Oude Raadhuis, Slimstraat 2.
Rijksmonument. Het gebouw, ontworpen door Arnoldus van Veggel en gerealiseerd in 1849-1850, bestaat uit een voor- en een achtergebouw, die door een lager gebouwd middendeel met elkaar verbonden worden. De gevels zijn opgetrokken in baksteen. Onder de dakrand bevindt zich een decoratief rondboogmotief. De ramen beslaan een groot deel van de gevel en hebben neogotische kenmerken. Aan de zijde van de Slimstraat is in de 20e eeuw, naar ontwerp van Jos Bedaux, een moderne aanbouw gerealiseerd.
 
Activiteiten
Geopend tussen 11.00-17.00 uur
Presentatie Dorpsgezicht Kom Udenhout
Boekenverkoop Heemcentrum 't Schoor, o.m. nieuwe publicatie 'Over d'n Oven'

 
35. Heemcentrum ’t Schoor, Schoorstraat 2
Rijksmonument. Dit woonhuis stamt uit het laatste kwart van de negentiende eeuw en maakte deel uit van het landgoed De Strijdhoeve. In de twintigste eeuw werd het benut als rectoraatswoning voor het naastgelegen Huize Vincentius. Het monumentale pand op de kruising van de vier belangrijkste straten van Udenhout is deels in gebruik bij Stichting Heemcentrum ’t Schoor. Deze stichting bestaat ruim 18 jaar en is er in geslaagd vele oude voorwerpen te restaureren en voor het nageslacht te bewaren. Deze voorwerpen zijn afkomstig van de dorpsbewoners en geven een beeld van het leven en werken van hun voorouders. Het heemcentrum is gevestigd op de eerste en tweede verdieping.
 
Activiteiten
Geopend: 11.00-17.00 uur
Startpunt wandeling door kern van Udenhout
Bezichtiging van de uitgebreide heemkundige collectie
Presentatie van oude dorpsgezichten en de situatie anno 2009


Open Monumentendag 2008: Sporen





Zaterdag 13 september 2008 Open Monumentendag in Udenhout
Zondag 14 september 2008 Open Monumentendag in Berkel-Enschot en Tilburg

De landelijke Open Monumentendag staat dit jaar in het teken van ‘sporen’. Sporen zijn buiten, in het landschap te vinden, maar ook in steden en dorpen, in stratenplannen en in monumenten zelf. Alle bebouwing is een spoor ergens van, van een menselijk ingrijpen, van een herinnering aan wat ooit was. In de gemeente Tilburg zal hier ruimschoots aandacht aan worden besteed. 35 bijzondere panden stellen op zaterdag 13 en zondag 14 september hun deuren open.

Op 13 september zijn markante gebouwen in Udenhout te bezichtigen. Op 14 september zijn bekende en onbekende monumenten in Berkel-Enschot en Tilburg aan de beurt. De twee dagen bieden een ideale gelegenheid om kennis te maken met een aantal bijzondere monumenten in de gemeente Tilburg en om panden te bezoeken die normaal gesproken slechts beperkt toegankelijk zijn. Tot die gebouwen behoort onder meer het Paleis-Raadhuis, één van de meest bekende en markante gebouwen in Tilburg. Op Open Monumentendag kunt u met eigen ogen het bijzondere art deco-interieur aanschouwen. In het Paleis-Raadhuis zal op zondag 14 september ook het centrale informatiepunt voor de Open Monumentendag gevestigd zijn. Op zaterdag 13 september is het centrale informatiepunt gevestigd in het oude raadhuis van Udenhout. Op verschillende locaties worden rondleidingen verzorgd en exposities gehouden. Bovendien zijn De Pont, museum voor hedendaagse kunst en het Audax Textielmuseum Tilburg gratis toegankelijk.





Folder
In augustus verschijnt een folder met informatie over de opengestelde panden. Deze folder (download 3,1 mb) is gratis verkrijgbaar bij de gemeentelijke Stadswinkels, VVV, de filialen van de openbare bibliotheek in Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout, bovengenoemde musea en het Regionaal Archief Tilburg. Het programma verschijnt ook in de Tilburgse Koerier. De folder is dan ook te downloaden via de website van de gemeente Tilburg. Een voorproefje van het programma is nu al te vinden op de landelijke website van de Open Monumentendag.


Openingstijden
De meeste gebouwen zijn opengesteld van 10.00 tot 17.00 uur. Omdat deze folder ruim voor de Open Monumentendag gedrukt is, kan het zijn dat er nog kleine veranderingen in het programma zijn opgetreden. Kijkt u daarom voor actuele informatie op internet. Bij de opengestelde monumenten is ook steeds iemand aanwezig om informatie te verschaffen of eventuele vragen te beantwoorden.


Centraal informatiepunt
Zaterdag 13 september vindt de Open Monumentendag in Udenhout plaats. Het voormalige Raadhuis aan de Schoorstraat 2 dient die dag als centraal informatiepunt. In Tilburg en Berkel-Enschot openen de monumenten hun deuren op zondag 14 september. Centraal informatiepunt is het Paleis-Raadhuis aan het Willemsplein in Tilburg. In Berkel-Enschot kunt u voor verdere informatie terecht bij boerderij Denissen aan de Generaal Eisenhowerweg 1. De fiets- en wandelroutes zijn te verkrijgen bij de verschillende informatiepunten.


Contact en informatie
Informatie over de Open Monumentendag kunt u vinden op www.tilburg.nl, www.openmonumentendag.nl of www.historietilburg.nl
Wilt u meer informatie, neem dan contact op met Ari van Valen, secretaris van de Werkgroep Open Monumentendag. Hij is bereikbaar via telefoonnummer 06 44 94 04 44 of via e-mail: a.vv@planet.nl


Fietsroute
In een speciale uitgave van Tilburg, Tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur, zal een aantal (architectuur)-historische artikelen worden gepubliceerd. Ook bevat het tijdschrift een uitgebreide fietsroute langs sporen die in de straten of aan de monumenten van Tilburg te bewonderen zijn. Nieuw dit jaar is dat er ook voor Berkel-Enschot en Udenhout aparte fietsroutes beschikbaar zijn.

Thema-avond
Donderdag 11 september 2008 Thema-avond ‘Sporen’
in het Audax Textielmuseum Tilburg, Goirkestraat 96 te Tilburg

Vier lezingen over het thema door monumentenexperts. Ontvangst vanaf 19.15 u. Start programma 19.45 u. Toegang gratis, aanmelden verplicht: joost.op.t.hoog@tilburg.nl


Opengestelde monumenten in Tilburg

Centraal informatiepunt
1. Paleis-Raadhuis, Willemsplein 1. Rijksmonument. Voor koning Willem II in 1847-1849 gebouwd paleis in Engels romantische stijl naar een ontwerp van Jan C. Boon. Het is een gepleisterd rechthoekig gebouw met vier ronde hoektorens en aan de lange zijden uitspringende middenpartijen. Willem II heeft er nooit gewoond, want kort voor de oplevering overleed hij. Nadat het meer dan vijftien jaar leeg had gestaan, werd hier in 1866 de rijkshogereburgerschool gevestigd. Toen in 1934 de rijks-hbs verhuisde naar een nieuw onderkomen aan de Ringbaan Oost kreeg het gebouw de bestemming van raadhuis. Daartoe werden zowel interieur als exterieur zeer ingrijpend gewijzigd door de Nijmeegse architect Oscar Leeuw. Het door hem ontworpen interieur in art-decostijl uit 1936 is nog vrijwel geheel intact. Het Paleis-Raadhuis heeft twee kleine trouwzalen en een grote ontvangstzaal die ook regelmatig als trouwzaal wordt gebruikt. Waarschijnlijk eind 2008 wordt in de voormalige wethouderskamer Vincents tekenlokaal ingericht. Vincent van Gogh kreeg hier van 1886 tot 1888 tekenles van C.C. Huijsmans.
► In het gebouw wordt u door de gemeente Tilburg verwelkomd met koffie en thee en er is informatie over het programma van de Open Monumentendag verkrijgbaar. Aan de hand van een informatiefolder kunt u een rondgang door het Paleis-Raadhuis maken.
Om 11.00 en 14.00 uur vertrekt vanaf het Willemsplein een door leden van de Heemkundekring Tilborch begeleide fietsroute. Deelname is gratis.

2. Kapel O.L.V. Visitatie, Bisschop Zwijsenstraat 7. Rijksmonument. De zusterorde van O.L. Vrouw Visitatie werd in de 17e eeuw gesticht in Frankrijk. In 1885 vestigden de eerste visitandinnen zich in Tilburg. Het is een contemplatieve orde; de visitandinnen treden niet of nauwelijks naar buiten. Men spreekt daarom ook wel van ‘slotzusters’. De neogotische kapel met aangebouwde ziekenzaal is gebouwd in 1895 naar ontwerp van de Tilburgse architect C.F. van Hoof. Het daarnaast gelegen voormalige klooster (nummer 5; eveneens rijksmonument), waar de visitandinnen ruim honderd jaar gewoond hebben, is in 1843 gebouwd als villa voor burgemeester H.B. Beckers naar ontwerp van architect A. Duijs en werd in 1883 aan de orde geschonken door de familie van de Tilburgse fabrikant Mathijsen wiens dochter was toegetreden tot de orde der visitandinnen. De zusters hebben het pand bewoond tussen 1885 en 1986. Het gehele complex maakt sinds enkele jaren deel uit van Fontys Hogeschool der Kunsten.
► In de kapel is een expositie te bezichtigen.

3. Korvelse kerk, Korvelplein 182. Rijksmonument. Deze aan de H. Dionysius en de H. Antonius van Padua gewijde kerk vertoont zowel neoromaanse als expressionistische trekken. Ze werd gebouwd in 1923-1924 naar een ontwerp van Eduard Cuijpers en verving de door Henri van Tulder ontworpen en in 1852 ingezegende ‘waterstaatskerk’ die midden op het plein stond. Een deel van het kerkmeubilair van de huidige kerk is nog afkomstig van de oude kerk. Achter de kerk, aan de Laarstraat 1b, bevindt zich de eveneens uit 1852 daterende begraafplaats.
► Geopend vanaf 11.00 uur. Rondleiding en expositie.

4. Begraafplaats Binnenstad, Bredaseweg 45. Het hek met de beeldengalerij en een aantal graven staat op de rijksmonumentenlijst. Vroeger werden de doden in en rond de kerk begraven. In 1811 werd een stuk akkerland gekocht in ‘de Schijf’ voor de aanleg van een begraafplaats. De Bredaseweg was er toen nog niet; die is pas in 1826 aangelegd. De eerste dode werd hier in 1813 begraven. Het was aanvankelijk een algemene begraafplaats; later werd het kerkhof gesplitst in een rooms-katholiek en een (klein) protestants gedeelte. Dat laatste deel werd in 1930 buiten gebruik gesteld en verplaatst naar de Gilzerbaan. Tussen 1972 en 1974 wordt door middel van de actie ‘Heiligen gaan niet naar de hel’ onder leiding van de dit jaar overleden prof. dr. H.F.J.M. van den Eerenbeemt op het laatste moment de sloop van het monumentale hek met heiligenbeelden van het kerkhof aldaar ter verbreding van de Bredaseweg voorkomen. Het hek wordt gerestaureerd en op de monumentenlijst geplaatst.
► Er is iemand aanwezig om uitleg te geven.

5. Tongerlose Hoef, Reitse Hoevenstraat 129. Rijksmonument. Dit is een voormalige boerderij van de abdij van Tongerlo die vanaf het begin van de dertiende eeuw het patronaatsrecht van de kerk van Tilburg had. De betalingen aan de abdij geschiedden in natura: een tiende deel van de oogst was voor de abdij. Deze ‘tienden’ werden opgeslagen in een zogeheten ‘tiendschuur’ of ‘spijker’.
De Tongerlose-Hoef wordt voor het eerst vermeld in 1334; de huidige hoeve dateert uit de zeventiende eeuw. Bij het complex behoorden een tiendschuur, een karschop, een bakhuis en een schaapskooi. Vanwege de bijzondere functie was er in de hoeve een kamer voor de vertegenwoordiger van de abdij.
De hoeve bleef in het bezit van de abdij tot de tijdelijke opheffing ervan in 1795. Vanaf 1838 was de hoeve in het bezit van de familie Kolen. In 1955 werd het complex door de gemeente Tilburg gekocht in verband met de voorgenomen sloop. Na de koop bleek de boerderij echter op de voorlopige monumentenlijst te staan, en men besloot daarop tot restauratie. Dat gebeurde in 1969 op initiatief van het Tilburgs studentencorps ‘St. Olof’ en prof. dr. H.F.J.M. van den Eerenbeemt. Nu is het complex in gebruik als activiteitencentrum van de Zwijsenstichting, een instelling voor verstandelijk gehandicapten.
► Het terrein is opengesteld voor publiek, de gebouwen zijn echter niet toegankelijk.

6. Hasseltse kapel, Hasseltplein 7. Rijksmonument. Deze kapel is omstreeks 1530 gebouwd, en is daarmee het oudste monument van Tilburg. De klok dateert van 1536. Gedurende de tweede helft van de achttiende eeuw, toen de protestanten het hier voor het zeggen hadden, was de kapel in gebruik als weverswoning en herberg. De Hasseltse kapel is al gedurende vele jaren een bedevaartsoord. Vooral in de meimaand (Mariamaand) wordt de kapel druk bezocht. In 1972 werd de kapel geheel gerestaureerd.
► Bij de kapel worden regelmatig rondleidingen gegeven.

7. Stenen Kamerpark. Tussen de Van Bylandtstraat en de Rentmeesterlaan ligt het Stenen Kamerpark. Precies op deze plaats stond vroeger het kasteel van Tilburg. De Van Bylandtstraat was eertijds de toegangsweg naar het kasteel. Al in 1450 was er sprake van een kasteel in de Hasselt, de steenen camer. Deze was toen in het bezit van de familie Back en werd vanaf 1457 eigendom van de heren van Tilburg van de familie Van Haestrecht. In juni 1581 werd het kasteel door de Spaanse troepen in brand gestoken, maar omstreeks 1600 is het herbouwd. Het was toen achtereenvolgens in bezit van de families Van Malsen, Van Grobbendonck en Van Hessen Kassel. In 1754 werd het kasteel verkocht aan Gijsbertus Steenbergensis, graaf van Hogendorp–van Hofwegen. Deze liet het kasteel afbreken, waarna op dezelfde plaats een nieuw groot, rechthoekig gebouw verrees. In 1858 werd dit gebouw openbaar verkocht en een jaar later gesloopt. Niet lang daarna richtte Nicolaas Pessers op het kasteelterrein een wolwasserij/vellenbloterij op, die in 1977 werd gesloopt. Van 1978 tot 1980 vonden er opgravingen plaats op het kasteelterrein door de speciaal voor dit doel aangestelde stadsarcheoloog drs. Henk Stoepker. Hierbij werden de fundamenten van het kasteel uit alle bouwfases blootgelegd. Vele duizenden, met name aardewerkvondsten werden geborgen. De collectie is thans ondergebracht in het Stadsmuseum Tilburg en in het provinciaal archeologisch depot in Den Bosch. De fundamenten van het kasteel werden opgemetseld en zijn nu in het park zichtbaar. Een bronzen plaquette geeft een toelichting op de verschillende bouwfasen van het kasteel.
► Geen nadere informatie.

8. Wijkcentrum De Poorten, Hasseltstraat 194. Precies honderd jaar na de consecratie in 1898 werd de Hasseltse kerk gesloten. De geplande sloop kon worden voorkomen door het gebouw in te richten tot multifunctionele ruimte. In de nacht van 10 op 11 juli 2003 werd de kerk, terwijl de restauratie nog in volle gang was, door een grote brand getroffen. Men wist de schade echter te herstellen, en in juni 2005 kon het gebouw geopend worden. Tijdens de Open Monumentendag wordt hier de interactieve website het Geheugen van Tilburg gepresenteerd.
► Geopend vanaf 12.00 uur. Rondleiding en presentatie.

9. Kerk Heikant, O.L.V. Onbevlekt Ontvangen, De Schans 121. Rijksmonument. Deze kerk ligt in een gebied dat sinds 1982 de status heeft van ‘beschermd stadsgezicht’. Tilburg was de eerste gemeente in Nederland waar het begrip ‘beschermd stadsgezicht’ in de monumentenverordening werd opgenomen. De kerk werd in 1873 gebouwd naar een ontwerp van de Tilburgse architect J.C. van den Heuvel. De naastgelegen pastorie, eveneens rijksmonument, is een ontwerp van Henri van Tulder. Sinds 1964 is de zielzorg in deze parochie in handen van de norbertijnen, de ‘witheren’. Achter de kerk, aan de Zellerstraat, ligt de in 1873 aangelegde begraafplaats.
► Geopend vanaf 12.00 uur. Rondleiding en expositie.

10. Kapel Peerke Donders, Pater Dondersstraat 16. Rijksmonument. Dit bedevaartcomplex ter ere van de in 1982 zalig verklaarde Petrus (‘Peerke’) Donders bestaat uit een houten kapel (1923), een reconstructie van zijn geboortehuis (1931) en een monument (1933) van K. Lücker, met afbeeldingen uit het leven van Peerke Donders. De kapel werd ontworpen door de Tilburgse architect Jos Donders in een stijl die aansloot bij die van missiekerkjes. Het museumwoonhuis is een zo getrouw mogelijke kopie van het geboortehuis, dat niet bewaard is gebleven.
► Rondleiding. Schriftelijke informatie aanwezig.

11. Processiepark met kruiswegstaties, Pater Dondersstraat 16. Rijksmonument. Dit uit 1923 daterende park maakt deel uit van het bedevaartcomplex van Peerke Donders. De oorspronkelijke kruiswegstaties, van elders afkomstig en vaak afgedankt, zijn later vervangen door nieuwe betonnen exemplaren die werden vervaardigd door de Tilburgse firma J. Verbraak & Zn. In het park staat ook een uit 1982 daterende openluchtkapel. Op de plaats van deze kapel wordt op 27 oktober 2009, de 200e geboortedag van Peerke Donders, het Peerke Donders Paviljoen geopend. Dit wordt een van de vestigingen van het Stadsmuseum Tilburg.
► Geopend vanaf 10.30 uur. Rondleiding en folder beschikbaar.

12. Goirkese kerk, Goirkestraat 68. Rijksmonument. Door de stichting van een schuurkerk in 1715 werd het Goirke het tweede kerkelijk centrum van Tilburg. Het lemen gebouw werd reeds in 1724 vervangen door een stenen schuurkerk die in gebruik bleef tot 1839, toen de huidige kerk werd ingewijd. De pastorie, gebouwd in 1718, bleef in gebruik tot 1927. Het enige dat nog rest van de oude pastorie is het in 1988 gerestaureerde Norbertijnenpoortje, met beeld van Sint Dionysius. Ook dit poortje heeft de status van rijksmonument. Het Goirke is sinds 1797 een zelfstandige parochie. Het kerkhof is in 1816 aangelegd naast de schuurkerk. Een aantal graven heeft de status van rijksmonument.
► Geopend vanaf 12.00 uur. Rondleiding. Het Norbertijnenpoortje is niet van binnen te bezichtigen.

13. Galerie ‘Pjotr’, Goirkestraat 78. Gemeentelijk monument. Voormalig koopmanshuis annex bedrijfsruimte gebouwd circa 1780 voor Norbert Schoffers (1752-1808), koopman en boomkweker. De achterbouw met remise dateert van 1918.
► Rondleiding en expositie.

14. Audax Textielmuseum Tilburg, Goirkestraat 96. Rijksmonument. Het Textielmuseum, in 1958 opgericht aan de Gasthuisring, is sinds 1986 gevestigd in het complex van de voormalige wollenstoffenfabriek C. Mommers & Co. Tot het complex behoort ook de in de jaren dertig van de vorige eeuw gebouwde wollenstoffenfabriek George Dröge, die nu nog dient als onderkomen van ‘Factorium’, de Tilburgse Dans- en Muziekschool, en omstreeks 2010 de huisvesting wordt van het Regionaal Archief Tilburg en het Stadsmuseum Tilburg. Het Textielmuseum heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld tot ‘een museum in bedrijf’ waar techniek, kunst, vakmanschap en creativiteit hand in hand gaan. Sinds 1 januari 2007 is het Textielmuseum Tilburg onderdeel van de Stichting Mommerskwartier, waarin ook het Regionaal Archief Tilburg en het Stadsmuseum Tilburg participeren. Op 23 mei 2008 werd het museum na een half jaar durende verbouwing weer feestelijk geopend. Boegbeeld is het nieuwe – geheel transparante – entreegebouw. Achter de bestaande damastweverij is een archiefdepot gebouwd ten behoeve van het Regionaal Archief Tilburg.
► Geopend vanaf 12.00 uur. Rondleidingen om 13.00, 14.00 en 15.00 uur.

15. De Pont, museum voor hedendaagse kunst, Wilhelminapark 1. Sinds 1992 is dit museum, inmiddels internationaal bekend, gevestigd in een uit 1936 daterende fabriekshal, deel van de voormalige wollenstoffenfabriek N.V. Thomas de Beer. Het museum is genoemd naar de Tilburgse jurist en zakenman mr. Jan de Pont (1915-1987), die zijn fortuin onder meer had vergaard in de autohandel. De Pont had in zijn testament bepaald dat een deel van zijn vermogen bestemd zou worden voor het stimuleren van hedendaagse kunst, waarvan hij een groot liefhebber was. De in 1988 opgerichte stichting De Pont koos als locatie de voormalige wolspinnerij, eigendom van De Pont. De architecten Jan Benthem en Mels Crouwel (die ook popcentrum 013 ontwierpen) transformeerden de fabriekshal tot een modern museumcomplex, daarbij zoveel mogelijk de bestaande structuren respecterend. Zo zijn de voormalige wolhokken een integraal onderdeel van de expositieruimte. Naast een min of meer permanente opstelling van de nog steeds groeiende eigen collectie, worden er jaarlijks meerdere tentoonstellingen georganiseerd van werk van internationaal bekende kunstenaars.
► Geopend vanaf 11.00 uur. Rondleiding.

16. Studio Van Dusseldorp, Wilhelminapark 110. Beeldbepalend pand. Voormalige fabrikantenvilla uit het begin van de twintigste eeuw. Nu in gebruik als galerie voor hedendaagse kunst.
► De begane grond en de tuin zijn te bezichtigen vanaf 13.00 uur.

17. Galerie voor glaskunst ‘Via Venezia’. Wilhelminapark 63-63a. Rijksmonument. Deel van een voormalige melkfabriek uit 1913 naar een ontwerp van de Tilburgse architect Jos Donders (1867-1960). Opdrachtgever was de Coöperatieve Tilburgsche Melkinrichting en Zuivelfabriek (CTM), die later opging in Campina.
Het gebouw in art-decostijl heeft drie bouwlagen en bestaat uit het directeurswoonhuis met de voormalige melksalon en winkel met aan de straat een verhoogd terras met glazen overkapping. In de topgevel staat de naam: Coöperatieve Tilburgsche Melkinrichting en Zuivelfabriek. De achterliggende fabriek is in 1994 afgebroken ten behoeve van woningbouw.
► Geopend vanaf 12.00 uur.

18. Voormalig winkelpand van ‘De Gruyter’. Gasthuisring 5. Rijksmonument. Dit in expressionistische stijl gebouwde, kubusvormige bouwwerk dateert uit 1933. Het is een ontwerp van de huisarchitect van de firma P. de Gruyter & Zoon, Willem G. Welsing. Opvallend is de kleurrijke gevel met goudkleurige letters, groene glazen bouwstenen en blauwe keramische tegels. In het pand is tegenwoordig het tuin- en landschapsarchitectenbureau van Rob Wagemakers gehuisvest.
► Geopend vanaf 12.00 uur.

19. De Refter, Nieuwlandstraat 23-25. Beeldbepalend pand. De kern van dit pand gaat terug tot 1737; het is daarmee een van de oudste panden van de Nieuwlandstraat. De Refter verkoopt meubelen die afkomstig zijn uit (voornamelijk Belgische) kloosters. Daarnaast is het een antiquariaat, met veel boeken, afkomstig uit kloosterbibliotheken.
► Expositie. Schriftelijke informatie over het pand aanwezig.

20. Slagerijwoonhuis, Nieuwlandstraat 47a-b. Gemeentelijk monument. Deze slagerswinkel met bovenwoning werd in 1922 door de Tilburgse architect Ide Bloem (1893-1965) gebouwd voor slager Ooms. Het pand heeft stijlkenmerken van de Amsterdamse School. In de hardstenen winkelpui bevinden zich de signatuur van de architect (‘Ide Bloem architect’), en een naamplaat met ingehakte tekst: ‘Varkensslagerij Jos. Ooms’. In het bovenvlak van de gevel zit een hardstenen jaarsteen met ingehakte cijfers (‘1922’). De winkel bezit nog het authentieke interieur met onder meer geëmailleerde gietijzeren opstanden met vleeshaken, een vrijhangend glazen plafond en in patroon betegelde vloeren en wanden. Achter het huis ligt vrijstaand de slagerij.
► Pand niet toegankelijk; rolluiken geopend.

21. Ned. Hervormde Pauluskerk, Heuvelstraat 141. Rijksmonument. Omdat de oude kerk moest worden teruggegeven aan de katholieken, werd in de jaren 1822-1823 deze achtkantige zaalkerk met koepelvormig torentje gebouwd naar een ontwerp van Justinus Backx. Het uit 1765 daterende Bätz-orgel is nog afkomstig uit de oude kerk. Het gebouw is nu niet meer in gebruik voor de eredienst.
► Geopend vanaf 12.00 uur. Rondleiding en expositie.

22. Café Anvers, Oude Markt 10-12. Gemeentelijk monument. Voormalig winkelwoonhuis met diverse achterhuizen met 16e en 17e-eeuwse bouwkernen. Het stond vroeger bekend als het huis ‘St. Joris’.
Het pand heeft vanouds behoord tot families die deel uitmaakten van het Tilburgse dorpsbestuur. Het is herhaalde malen verbouwd en uitgebreid. In de twintigste eeuw vonden nog enkele verbouwingen plaats naar ontwerp van de Tilburgse architect Jos Donders.
De achterzijde van het pand, waarbij vooral de kap aandacht verdient, is te bezichtigen via de binnenplaats naast ‘De Boekanier’, Stadhuisstraat 11.
► Nadere gegevens volgen.

23. Heikese kerk, Stadhuisstraat 6. Rijksmonument. Het kerkgebouw is gewijd aan St. Dionysius, de patroon van Tilburg. Ongeveer op dezelfde plaats stond vermoedelijk al in de dertiende eeuw een kerkgebouw. Omstreeks 1430 verrees hier een nieuwe kerk, die in 1595 door de Spaanse troepen in brand werd gestoken. Vermeldenswaardig is nog dat de Norbertijnen gedurende 500 jaar het ‘patronaatsrecht’ in Tilburg hadden, dat wil zeggen: het recht om een pastoor te benoemen. De latere bisschop Joannes Zwijsen was in 1832 de eerste niet-witheer die in Tilburg pastoor werd.
Na 1628 verviel de inmiddels herbouwde kerk aan de protestanten. De katholieken bouwden in 1691 een schuurkerk op 't Heike (Bisschop Zwijsenstraat/Oude Kerkstraat). Pas in 1824 kregen de katholieken hun kerk weer terug. De huidige kerk dateert van de jaren 1827-1829, want de oude kerk werd – met uitzondering van de toren – gesloopt, en vervangen door een nieuw kerkgebouw in neoclassicistische stijl. Het ontwerp was van Justinus Backx en Frederik Willem Conrad. Het is een zogeheten ‘waterstaatskerk’, dat wil zeggen dat de kerk is gebouwd onder toezicht van het ministerie van Waterstaat. In 1894-95 onderging de voorgevel een verbouwing door architect C.F. van Hoof, terwijl de toren opnieuw werd ommanteld. Het interieur van de kerk is bijzonder rijk aan kerkschatten.
► Geopend vanaf 11.30 uur.

24. Synagoge Liberaal Joodse Gemeente, Willem II-straat 20. Rijksmonument. Deze synagoge werd in 1874 gebouwd naar een ontwerp van architect J. Frémau in een oriëntaalse stijl. Deze voor Tilburg ongebruikelijke bouwstijl werd bij tal van Nederlandse synagogen toegepast om het joodse karakter te benadrukken. Enkele jaren geleden is de synagoge volledig gerestaureerd. Naast de synagoge bevindt zich de Helga Deentuin, genoemd naar het in een concentratiekamp omgebrachte joodse meisje uit Tilburg, dat bekend werd door de vondst van haar dagboek.
► Geopend vanaf 10.30 uur. Rondleiding.

25. Theater De NWE Vorst, Willem II-straat 47-49. Rijksmonument. Voormalige fabrikantenvilla, gebouwd rond 1872. Vanaf het begin van de jaren dertig tot 1968 was het gebouw in gebruik als kantoor van de Kamer van Koophandel. Later kwam hier het kantoor van de Tilburgse Kunststichting, en werd theater De Vorst er tegenaan gebouwd. In de loop der jaren vonden er diverse verbouwingen plaats. De uitbreidingen van na 1960 vallen buiten de bescherming.
► Het gehele gebouw is toegankelijk..

26. Tapperij ‘De Lamme Goedzak’, Heuvelring 104. Rijksmonument. Voormalig woonhuis, samen met het naastgelegen pand Heuvelring 102 in 1908 gebouwd voor J. van Eijndhoven naar ontwerp van de Tilburgse architect Jos Donders. Het gebouw is van belang vanwege de gaafheid van het exterieur, de toepassing van een regionale variant van de art nouveau (Jugendstil). Daarnaast is het een typisch voorbeeld van het werk van de architect Donders.
► Geopend vanaf 12.00 uur.

27. Heuvelse kerk, Heuvelring 122. Rijksmonument. Deze neogotische kruiskerk, gewijd aan St. Joseph, is in twee fasen gebouwd tussen 1872 en 1889 naar een ontwerp van Henri van Tulder. Tot de inventaris behoren o.a. een bijzonder hoogaltaar uit 1881 van de Bossche beeldhouwer Hendrik van der Geld, twee orgels en de door de Belgische schilder Geo de Geetere geschilderde kruiswegstaties. Het H. Hartmonument (eveneens rijksmonument) werd in 1921 onthuld. Het geld ervoor werd bijeengebracht door de Tilburgse bevolking. In 1988 werd het gouden hart gestolen, maar de dief bracht het terug. Het huidige hart is een replica.
► Geopend vanaf 10.30 uur.

28. Duvelhok, Sint Josephstraat 133. Rijksmonument. Voormalige katoenspinnerij van de Gebroeders Deen, gebouwd in 1862. Na 1880 was dit gebouw achtereenvolgens in gebruik bij de wollenstoffenfabrieken van C. Lombarts en Louis de Wijs. In 1911 kwam het gebouw in het bezit van de firma Van den Bergh-Krabbendam. De schoorsteen, een reconstructie uit 1985, werd in 2006 voorzien van een kunstwerk van Rob Birza. Het gebouw is nu in gebruik bij de Stichting Ateliers.
►Geopend van 12.00 tot 16.00 uur. Men kan vrij rondlopen en vragen stellen.


Monumenten Open Monumentendag Berkel-Enschot

29. Boerderij Denissen, Generaal Eisenhowerweg 1, Berkel-Enschot. Gemeentelijk monument.
Deze boerderij werd in 1857 gebouwd door de kinderen van Johannes Bertens. De inscriptie in de steen boven de voordeur herinnert daar nog aan. In 1919 kwam de boerderij in bezit van de familie Denissen. De kastanjebomen aan weerszijden van de oprijlaan werden in 1947 geplant door Cornelis Denissen. In de jaren 1972-1973 verbouwde architect Jos Bedaux in opdracht van de gemeente, die inmiddels eigenaar was, het pand tot sociaal-cultureel centrum. Met name de boerderij met zijn fraaie rieten kap, grote schouw en houten zoldergebint ademt nog een historische sfeer. De schuur van het Vlaamse type was oorspronkelijk van hout maar heeft inmiddels stenen muren.
►De boerderij is open van 10.00 tot 17.00 uur en dient tevens als Centraal informatiepunt voor Berkel-Enschot. Hier is tevens de start van de fietsroute voor Berkel-Enschot.

30. Oude Toren, Torenpad 26, Berkel-Enschot. Rijksmonument.
Deze vijftiende eeuwse toren vormt het restant van de St. Michaëlskerk die hier ooit stond. Het is het oudste monument van Berkel-Enschot. Deze kerk lag op een gedeelte van het huidige aan de toren grenzende kerkhof en werd in 1648 na de vrede van Munster op last van de Staten-Generaal gesloten. In 1839 werd ze gesloopt. De toren heeft een mooie rondboogfries en drie door tufstenen waterlijsten gescheiden geledingen. In 1960 werd de toren in gebruik genomen als Mariakapel en als gedachteniskapel voor de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Een ingemetselde gedenksteen herinnert daaraan. We vinden daarop onder andere de namen van de zeven kloosterlingen van de Joodse familie Löb die uit de plaatselijke trappisten- en trappistinnenkloosters werden weggevoerd. Geen van hen keerde terug.
►Toren en kerkhof zijn open van 11.00 tot 17.00 uur (rondleiding mogelijk).

31. St. Caeciliakerk, Kerkstraat 2, Berkel-Enschot. Rijksmonument.
In opdracht van bouwpastoor F. Corstens ontwierp de Roermondse architect C. Franssen deze driebeukige neogotische kruiskerk. De eerste steen werd gelegd in 1898. Alle gevels zijn gemetseld in baksteen met speklagen en banden uit gele strengperssteen. Op het kerkplein vinden we nog enige sporen van de voormalige schuurkerk die daar tot ca. 1902 heeft gestaan. Aan de voet van de kerktoren bevinden zich de Jobkapel en Mariakapel, ieder met prachtige glas-in-loodvensters ontworpen door Jan Verhallen. In de kerk zijn bij het altaar nog twee wandschilderingen te zien van de Tilburgse kunstenaar Albert Verschuuren.
►Het gebouw is open van 12.00 tot 17.00 uur.

32. Oude Raadhuis, Raadhuisstraat 56, Berkel-Enschot. Rijksmonument.
De bouw van dit raadhuis begon in 1932 en de officiële opening vond plaats op 6 mei 1933. Het gebouw is ontworpen door architect Constant Panis uit Tilburg en vertoont kenmerken van de Amsterdamse school. Opvallend is de ingebouwde tweelaagse toren met uurwerk die wordt bekroond door een vierzijdige spits met daktegels. Aan de rechterzijde van de hoofdingang bevindt zich een topgevel met drie hoge vensters waarachter zich de raadszaal bevindt. De gebrandschilderde ramen in deze vensters zijn van de Dordtse glazenier Toon Berg. In de hal bevindt zich een grote gedenksteen die herinnert aan de opening.
►Exterieur en hal met kleine expositie zijn toegankelijk van 11.00 tot 17.00 uur.

33. Zorgcentrum Torentjeshoef, Oranjesingel 33, Berkel-Enschot
Dit centrum werd op 10 mei 1974 geopend. Het complex is vernoemd naar de voormalige langgevelboerderij “Torentjeshoeve” uit 1654 die op deze plek stond tot de sloop daarvan in 1971 om plaats te maken voor het zorgcentrum. Ingemetseld in de centrale hal bevindt zich de oude gevelsteen van deze boerderij met het opschrift: N.V.Z.D. in Berckel 1654 (Nicolaas Van Zoemeren, Dominus (heer) in Berkel 1654). De gevelsteen is een rijksmonument. De boerderij maakte deel uit van het leengoed “De Oude Schouwe”. Nabij de toerit tot de hoofdingang staan drie herdenkingsbomen: een Beatrixboom (linde), een Gerardusboom (treures) en een N.C.B. boom (treurbeuk).
►Het gebouw is open van 11.00 tot 17.00 uur. In het gebouw is verder een kleine foto-expositie over boerderijen in Berkel-Enschot te bezichtigen.

34. St. Willibrorduskerk, St. Willibrordstraat 1, Berkel-Enschot. Gemeentelijk monument.
Architect Jan Stuyt ontwierp deze kerk, gebouwd in 1910. Het schip van de oude kerk werd toen afgebroken, de fundamenten bleven zitten en de toren werd ombouwd. De eerste steen vinden we links voor aan in het priesterkoor. Boven de hoofdingang bevindt zich een tegeltableau met de Alpha en de Omega. Dit werd aangebracht in 1927 toen de parochie haar 75 jarig bestaan herdacht. In de kerk vinden we een mooi Loret-orgel uit 1880 en bezienswaardig zijn ook de wandschilderingen die de kunstschilder Gerard Jacobs in 1927 in de doopkapel aanbracht.
►Het gebouw en de begraafplaats zijn open van 12.00 tot 17.00 uur (rondleiding mogelijk).

35. Langgevelboerderij Bergmans, Brem 1, Berkel-Enschot.
Deze rustiek gelegen boerderij werd zoals te lezen valt uit de muurankers in 1821 gebouwd. Gerardus Bergmans legde op 1 augustus 1821 de eerste steen. Het gebouw was oorspronkelijk met riet gedekt. In de gevel aan de straatzijde zorgen enkele twintigruits-vensters voor een speciale sfeer. Op het achtererf vinden we een stal, een met pannen gedekt bakhuis en een waterput. Het opkamerraam is nog geheel in originele staat aanwezig en voorzien van een luik. De gemetselde vlechtingen in de rechter zijgevel hebben nog in hebben oorspronkelijke vorm. In 1954 werd de rieten dakdekking vervangen door pannen.
►Exterieur van het complex te bezichtigen van 11.00 tot 17.00 uur. (rondleiding mogelijk)

36. Langgevelboerderij Van Esch, Heuvelstraat 10, Berkel-Enschot. Gemeentelijk monument.
Deze statige langgevelboerderij met een nog vrij gave hoofdmassa werd in 1880 gebouwd door de familie Burgmans. In de voorgevel vallen de voordeur met bovenlicht en de staldeuren op. In de zijgevel is nog het laadluik te zien waarlangs de taszolder makkelijk beladen kon worden. Achter de boerderij staat op het erf een Vlaamse langsdeelschuur met een oud ankerbalkgebint en beschoten wanden. De erfindeling is nog ouderwets waaronder een siertuin met beukenhaag, linden en een notenboom.
►Exterieur van de boerderij en interieur van de schuur zijn te bezichtigen van 11.00 tot 17.00 uur. (rondleiding mogelijk)


Udenhout, opengestelde monumenten op zaterdag13 september 2008.

37. Oude Raadhuis, Slimstraat 2, Udenhout. Rijksmonument.
Het gebouw, ontworpen door Arnoldus van Veggel en gerealiseerd in 1849-1850, bestaat uit een voor- en een achtergebouw, die door een lager gebouwd middendeel met elkaar verbonden worden. De gevels zijn opgetrokken in baksteen. Onder de dakrand bevindt zich een decoratief rondboogmotief. De ramen beslaan een groot deel van de gevel en hebben neogotische kenmerken. Aan de zijde van de Slimstraat is in de 20ste eeuw, naar ontwerp van Jos Bedaux, een moderne aanbouw gerealiseerd.
►In het Oude Raadhuis is op zaterdag 13 september een centraal informatiepunt gevestigd en kunt u informatie over de deelnemende monumenten en een wandelroute langs Udenhouts erfgoed verkrijgen.

38. Heemcentrum 't Schoor, Schoorstraat 2, Udenhout. Rijksmonument.
Woonhuis uit het laatste kwart van de 19e eeuw dat deel uitmaakte van het landgoed De Strijdhoeve en in de twintigste eeuw benut werd als rectoraatswoning voor het naastgelegen Huize Vincentius. Eigendom van Stichting Vincentius en daarnaast deels in gebruik bij Stichting Heemcentrum -'t Schoor. Deze stichting bestaat ruim 10 jaar en is er in geslaagd vele oude voorwerpen te restaureren en voor het nageslacht te bewaren. Deze voorwerpen zijn afkomstig van de dorpsbewoners en geven een beeld van het leven en werken van hun voorouders. Het heemcentrum beslaat het grootste deel van de eerste verdieping en de volledige tweede verdieping.
►Er worden regelmatig rondleidingen gegeven.

39. Sint Lambertuskerk, Slimstraat 9, Udenhout. Rijksmonument.
In 1840-1841 werd deze karakteristieke kerk in waterstaatsstijl opgetrokken. Samen met de naastgelegen pastorie, de begraafplaats en het verderop in de straat gelegen klooster Sint Petrus vormt het een bijzondere getuige van de opleving die het katholicisme rond het midden van de negentiende eeuw in Brabant doormaakte. De kerk bezit een prachtige inventaris met onder meer retabels en een virtuoos gesneden houten preekstoel.
►Er worden regelmatig rondleidingen gegeven.

40. Pastorie, Slimstraat 7, Udenhout. Rijksmonument.
De pastorie is gelegen naast de Sint Lambertuskerk en is gebouwd rond 1850-1860 in ambachtelijk-traditionele stijl met neoclassicistische motieven. De tweelaagse pastorie is opgetrokken uit baksteen onder schilddak met oud-Hollandse pannen en hoekschoorstenen met verdiepte panelen. Binnenin herbergt het gebouw nog een bijzonder spoor, namelijk de trap van het kasteel van Tilburg (nummer 7). Deze vond in 1858, na de openbare verkoping van de inboedel die voorafging aan de sloop van het kasteel, in Udenhout een nieuw onderkomen.
►Er worden regelmatig rondleidingen gegeven.



Meer informatie
Dienst Beleidsontwikkeling
p/a Werkgroep Open Monumentendag
Postbus 717, 5000 AS Tilburg
Tel.: 013 542 87 66 of 542 87 74

Uitvoering organisatie:

Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed
Secretaris Werkgroep Open Monumentendag
Ari van Valen, Friezenlaan 31, 5037 KL Tilburg
06 44 94 04 44
013 4677003
a.vv@planet.nl


Leden werkgroep:
Dirk van Alphen (voorzitter)
Ari van Valen (secretaris)
Hein van den Berg
Ad van Eijck
Joost Op 't Hoog
Frans Kense
Jeroen Ketelaars
Ronald Peeters
Rob van Putten
Jack van der Sanden
Gerard Steijns
Henk Veltmeijer

Open Monumentendag 2007: Moderne monumenten


Op zaterdag 8 en zondag 9 september a.s. zal in Tilburg de Open Monumentendag worden gehouden. De Werkgroep Open Monumentendag Tilburg heeft de voorbereidingen afgerond.

Zaterdag 8 september 2007 Open Monumentendag in Berkel-Enschot en Udenhout Zondag 9 september 2007 Open Monumentendag in Tilburg

De Open Monumentendag staat in 2007 in het teken van moderne monumenten. Een goede keus, want de twintigste eeuw was voor de Nederlandse architectuur een belangrijke periode. Al in het prille begin van de eeuw, in 1901, kwam bijvoorbeeld de Woningwet tot stand, waardoor woningen voortaan aan eisen moesten voldoen die in de negentiende eeuw nog niet gesteld werden en wat tot erbarmelijke woonomstandigheden had geleid.
De twintigste eeuw was een tijd waarin veel architecten afscheid namen van het traditionele, ambachtelijke bouwen, en naar vernieuwing zochten. Hendrik Berlage is de meeste bekende van hen. Hij was dé grote vernieuwer in de Nederlandse twintigste-eeuwse architectuur. In de eeuw die dit jaar tijdens Open Monumenten centraal staat, kwamen stijlen als de Amsterdamse School tot ontwikkeling. Tot deze stroming behoorden degenen die bij hun ontwerpen de functie van het gebouw als vertrekpunt namen. De tegenstanders van deze functionalisten worden tot de traditionalistische Delftse School gerekend, een stroming die zich vanaf het midden van de jaren twintig ontwikkelde. En het einde van de Tweede Wereldoorlog had ook weer grote gevolgen voor de architectuur en de stedenbouwkunde. De toen heersende woningnood noopte ertoe dat er in betrekkelijk korte tijd, en liefst goedkoop, veel nieuwe huizen moesten worden gebouwd. Een ander fenomeen dat zich in de twintigste eeuw voordeed, was het hergebruik van religieus erfgoed. Door afnemend kerkbezoek en inkrimpende congregaties kwamen kerken en kloostergebouwen leeg te staan. Zij kregen een andere functie.

In Tilburg is het thema ‘Moderne monumenten’ met beide handen aangepakt om de schijnwerper te richten op de vele bijzondere twintigste-eeuwse panden en complexen die de gemeente kent. De Open Monumentendag biedt dit jaar de mogelijkheid om gebouwen te bezoeken die normaal gesproken maar beperkt toegangbaar zijn. Bovendien is het een uitgelezen moment om eens stil te staan bij díe gebouwen in de gemeente die we allemaal kennen. Misschien kennen we ze van de eerste communie, of van het vele kerkbezoek dat enkele decennia geleden nog zo belangrijk was in het katholieke bolwerk dat onze stad toen was. Misschien hebben we erin gewoond, of zijn we er naar school gegaan. Maar zijn die gebouwen voor ons vaak niet zó vanzelfsprekend en daardoor onopvallend dat we eigenlijk nooit stil staan bij het verhaal eráchter, bij de ontstaansgeschiedenis? Op Open Monumentendag kunnen we de moderne monumenten – en ook verschillende gebouwen die weliswaar geen monumentenstatus hebben, maar wél bijzonder zijn – eens wat nader bekijken, en wellicht op een andere manier dan we gewend zijn. In de verhalen achter het ontstaan van de panden komen we ook hun ontwerpers tegen, zoals de bekende architect Jos. Bedaux, wiens ‘handtekening’ nog op veel plaatsen in de gemeente te zien is.

De Monumentendag geeft dit jaar ook de gelegenheid om eens gebouwen te bezoeken die hun oorspronkelijke functie verloren hebben, maar die een ‘tweede leven’ hebben gekregen. Het beeld van ‘Peerke’ is er nog wel, maar de fraters wonen niet meer in het Fraterhuis aan het Kardinaal de Jongplein, om maar een voorbeeld te noemen. En de Theresiakerk heeft nog wel het uiterlijk van een gebedshuis, maar dit ‘huis van God’ heeft een aardsere bestemming gekregen, namelijk die van appartementencomplex. Wij gaan er eens kijken. Zoals we dat ook doen in de oude fabriekshal waar nu het museum voor moderne kunst De Pont gevestigd is. Tijdens de bezoeken aan de bijna dertig gebouwen die op 8 en 9 september in Tilburg te bezichtigen zijn, zien we dat er in de loop van de afgelopen eeuw veel gebeurd is op het gebied van de architectuur. En de sporen van de twintigste-eeuwse stromingen – de Amsterdamse School en de Delftse School, maar ook de kunststroom De Stijl – die we tegenkomen, tonen aan dat Tilburg met recht aandacht schenkt aan zijn moderne monumenten.


  
 




Link naar de landelijke website:





Openingstijden
De landelijke Open Monumentendag wordt in de gemeente Tilburg op 8 en 9 september 2007 gehouden. Op zaterdag 8 september zijn bijzondere gebouwen in Udenhout en Berkel-Enschot te bezichtigen, op zondag 9 september in Tilburg. De meeste gebouwen zijn van 10.00 tot 17.00 uur opengesteld. Voor sommige panden wordt echter een afwijkende openingstijd gehanteerd. Die staat dan in deze brochure bij het betreffende monument vermeld. Ook worden bij de beschrijvingen van de monumenten eventuele bijzondere activiteiten aangegeven. Omdat deze folder ruim voor de Open Monumentendag gedrukt is, kan het zijn dat er nog kleine veranderingen in het programma optreden.

Op Open Monumentendag zijn ook veel kerken in Tilburg te bezichtigen vanwege Open Kerkenweekend.



Thema-avond op 6 september
Voorafgaand aan de Open Monumentendag in Tilburg zal op donderdagavond 6 september weer een thema-avond 'Moderne monumenten' worden georganiseerd in het Paleis-Raadhuis: start lezingen 19.30 uur (zaal open om 19.00 uur).

Opening door wethouder Hugo Backx
Lezingen van:
• burgemeester Ruud Vreeman, over het Paleis-Raadhuis.
• architect Peer Bedaux, over zijn eigen werk en dat van zijn vader Jos. Bedaux.
• architect Arie van Rangelrooij, over het restaureren van moderne monumenten.

Sluiting 22.00 uur


Folder
In augustus verschijnt een folder met informatie over de opengestelde panden. Deze folder is gratis verkrijgbaar bij de gemeentelijke Stadswinkels, VVV, de filialen van de openbare bibliotheek in Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout, eerder genoemde musea en het Regionaal Archief Tilburg.
Het programma verschijnt ook in de Tilburgse Koerier.



Programma
Voor een kort overzicht van het programma zie de digitale aankondigingkaart (pdf, 349 kb)
Zie verder hieronder.

Klik hier voor de digitale folder Open Monumentendag 2007 (pdf 7,51 mb)



Themanummer tijdschrift 'Tilburg'
In een speciale uitgave van Tilburg. Tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur (58 blz. met 120 foto's) zal een aantal (architectuur)historische artikelen worden gepubliceerd én een uitgebreide fietsroute waarin ook aandacht wordt besteed aan veel kunstwerken die in de straten van Tilburg te bewonderen zijn.
Vanaf 8 september verkrijgbaar voor 4,50 euro in de plaatselijke boekhandels en bij het centraal informatiepunt.

Een greep uit de inhoud:
Berry van Oudheusden: Vooroorlogse architectuur. Tussen weemoed en zomerlust, van haven tot spoor
Rob van Putten: Uitbreidingsplannen en wederopbouw 1940-1965
Dirk van Alphen en Joost Op ’t Hoog: Het einde van de wederopbouw of het begin van de waardering?
Rob van Putten, Jeroen Ketelaars en Ronald Peeters: Fietsroute langs ‘monumenten’ van de twintigste eeuw
Tilburg kort:





Meer informatie
Dienst Beleidsontwikkeling
p/a Werkgroep Open Monumentendag
Postbus 717, 5000 AS Tilburg
Tel.: 013 542 87 66 of 542 87 74

Uitvoering organisatie:

Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed
Secretaris Werkgroep Open Monumentendag
Ari van Valen, Friezenlaan 31, 5037 KL Tilburg
06 44 94 04 44
013 4677003
a.vv@planet.nl


Leden werkgroep:
Dirk van Alphen (voorzitter)
Ari van Valen (secretaris)
Hein van den Berg
Joost Op 't Hoog
Jeroen Ketelaars
Ronald Peeters
Rob van Putten
Gerard Steijns






Deelnemende en opengestelde panden

1. Paleis-Raadhuis, Willemsplein 1
Centraal informatiepunt

Dit rijksmonument werd in de periode 1847-1849 gebouwd als paleis voor koning Willem II. Architect Jan C. Boon verwerkte in zijn ontwerp voor de residentie van de koning verwijzingen naar de Engelse romantische stijl. Koning Willem II, die zelf op 13 augustus 1847 de eerste steen had gelegd, heeft de voltooiing van zijn paleis echter niet meegemaakt; hij overleed kort voor de oplevering van het gebouw. Vanaf het moment dat het paleis voltooid is, staat het bijna twintig jaar leeg, tot er in 1865 de Rijks HBS gevestigd wordt. Om dat mogelijk te maken, moet het imposante gebouw wel grondig verbouwd worden. Een volgende omvangrijke verbouwing vindt plaats in de jaren dertig van de vorige eeuw, wanneer de Rijks HBS naar de Ringbaan Oost verhuist en het paleis vanaf 1936 de functie van gemeentehuis krijgt. De verbouwing wordt uitgevoerd naar de plannen van de Nijmeegse architect Oscar Leeuw. Het door Leeuw ontworpen interieur in Art Deco-stijl is nog vrijwel geheel intact. Door de komst van het nieuwe Stadskantoor, dat in de jaren 1967-1971 gebouwd wordt, verliest het Paleis-Raadhuis veel van zijn officiële functies. Tot het eind van de jaren tachtig is het Tilburgse gemeentearchief in de kelder van het Paleis-Raadhuis gevestigd en ook het VVV is nog enige tijd in het gebouw ondergebracht. Op dit moment wordt het gebouw gebruikt voor onder meer vergaderingen, huwelijksvoltrekkingen en plechtigheden.

(!) In het Paleis-Raadhuis kunnen bezoekers verhalen aanleveren voor de website www.geheugenvantilburg.nl.


2. Kantongerecht, Stadhuisplein 75

Het door de in Tilburg geboren architect Jos. Bedaux ontworpen Kantongerecht werd in 1969 geopend. Bedaux is een architect die veel gebouwen in Tilburg heeft ontworpen. Tot die gebouwen behoort ook een deel van de Universiteit van Tilburg. In 1963 ontwierp de bekende architect in opdracht van de Rijksgebouwendienst het Kantongerecht aan het Stadhuisplein. Hoewel het pand een flinke oppervlakte heeft, is het voorzien van slechts een bescheiden ingang. De vier gevels zijn alle voorzien van muschelkalksteen. Maar de gevels kennen ook behoorlijk wat verschillen. Zo zijn in zowel de noord- als de westgevel grote ramen aangebracht, terwijl de zuid- en oostgevel een nogal gesloten indruk geven. In de gevels van het gerechtsgebouw is werk aangebracht van de kunstenaar Luc van Hoek (1910-1991), die vaker samenwerkte met architect Bedaux.

(!) In het Kantongerecht wordt een rondleiding verzorgd.


3. Kapel O.L.V. ter Nood, Kapelhof 6

De Kapel O.L.V. ter Nood, aan de Kapelhof, vormt een plek van bezinning en herdenking in de Tilburgse binnenstad. Het asymmetrische gebouw werd gebouwd naar een ontwerp van architect Jos Schijvens. De oorsprong van de kapel moeten we zoeken in de Tweede Wereldoorlog, toen enkele inwoners van Tilburg besloten ter ere van Maria een kapel te zullen bouwen als de stad gespaard zou blijven in de oorlog. Na de oorlog deden de Tilburgers hun belofte gestand. In 1964 werd de uit travertinesteen opgetrokken kapel gebouwd. De glas-in-loodramen in het asymmetrische gebouwtje zijn van de hand van kunstenaar Daan Wildschut. In de kapel ligt een herdenkingsboek met de namen van in de oorlog omgekomen Tilburgers. Iedere dag wordt een pagina omgeslagen.


4. St.-Odulphuslyceum, Noordhoekring 99

Het St.-Odulphuslyceum had al op verschillende andere plaatsen in Tilburg gezeten, toen in 1930 begonnen werd met de bouw op de huidige locatie aan de Noordhoekring. Het ontwerp voor het schoolgebouw was van de hand van de Tilburgse architect Jan van der Valk. Hij liet zich onder meer inspireren door de Amsterdamse School. Het gebouw zou nog verschillende keren uitgebreid worden. In 1996 werd nog een nieuwe vleugel aan het drie bouwlagen tellende gebouw toegevoegd. Het beeld van de heilige Odulphus, dat aan de Noordhoekring op de hoek van de voormalige kapel staat, werd door beeldhouwer Albert Verschuuren gemaakt. In het gebouw bevinden zich verschillende glas-in-loodramen, die zijn vervaardigd door onder meer de glazeniers Piet Clijsen, Toon Berg en René Smeets.

(!) In het St.-Odulphuslyceum is een expositie te bezichtigen. Ook worden rondleidingen verzorgd.


5. Galerie Kokon, Stationsstraat 38-40

Het pand in de Stationsstraat waar Galerie Kokon in gevestigd is, is een gemeentelijk monument. De galerie van Resy Reynen specialiseert zich in hedendaagse kunst. Het pand is gebouwd als woonhuis voor C.F.J. van Niekerken. In de jaren twintig werd het grondig verbouwd naar ontwerp van architect Jan van der Valk, die ook onder andere het gebouw van het St.-Odulphuslyceum aan de Noordhoekring (zie nr. 4) ontwierp. In het pand was destijds een filiaal van de Nederlandse Bank gevestigd.

(!) In de galerie is een expositie te bezichtigen.


6. Hotel-Brasserij ‘Central’, Spoorlaan 422

Dit hotel op de hoek van de Stationsstraat en de Spoorlaan, werd in 1932 gebouwd. Het heette toen nog hotel/café-restaurant Mulder. Architect C.M.B. van den Beld ontwierp het bakstenen pand in expressionistische stijl. In het hotel, dat sinds enkele jaren een rijksmonument is, bevindt zich nog de originele lift. Eerder stond op deze locatie het café-restaurant Albert Jansen. Daar organiseerden de dichter Antony Kok en schilder Theo van Doesburg, die belangrijke personen in de kunstbeweging De Stijl waren, ’s avonds bijeenkomsten waar muziek en gedichten ten gehore werden gebracht.


7. Centraal Station, Spoorlaan 35

Het ‘kroepoekdak’ wordt het dak van het Centraal Station aan de Spoorlaan in de volksmond genoemd. Het golvende dak, dat bestaat uit 12 luifels van 21 bij 21 meter, is dan ook een zeer opvallend kenmerk van het stationsgebouw. Koenraad van der Gaast (1923-1993) ontwierp het opvallende complex, dat in de periode 1961-1965 gebouwd werd en op de plaats van het oude station kwam te staan. Van der Gaast heeft de ontwerpen van een groot aantal stations in Nederland op zijn naam staan, waaronder station Eindhoven. Het Tilburgse station, dat een opvallend gebouw is uit de Wederopbouwperiode, bestaat uit verschillende losstaande ruimten. Bij de in- en uitgangsdeuren bevinden zich glasmozaïeken van Piet Buys. De bakstenen toren met klok, die rechts van het stationsgebouw staat, heeft in de volksmond de naam ‘De Wasknijper’ gekregen.


8. Natuurmuseum Brabant, Spoorlaan 434

Deze imposante villa werd in 1880 gebouwd en kreeg de naam ‘Guillaume’, naar de opdrachtgever, lakenfabrikant Guillaume Pollet. Oorspronkelijk bevatte de villa twee bouwlagen. Nadat het statige pand in 1904 door de gemeente Tilburg was gekocht, werd het verbouwd en uitgebreid en werd de Ambachtsschool erin gevestigd. Na de Tweede Wereldoorlog werd een derde laag toegevoegd. Medio jaren tachtig van de twintigste eeuw werd het Natuurmuseum Brabant in de villa – tegenwoordig een rijksmonument – ondergebracht. In de oude weefschool, aan de oostzijde van het perceel, is Scryption, museum voor schriftelijke communicatie, gevestigd.

(!) Zowel het Natuurmuseum Brabant als het Scryption-museum zijn op Open Monumentendag gratis toegankelijk. Beide musea zijn open van 12.00 tot 17.00 uur. Het Natuurmuseum verzorgt om 12.00 uur een rondleiding.


9. Voormalig winkelpand van De Gruyter, Gasthuisring 5

Willem G. Welsing tekende voor het ontwerp van het voormalige winkelpand van De Gruyer aan de Gasthuisring. Welsing was de huisarchitect van de firma P. de Gruyter & Zoon. Het kubusvormige rijksmonument met de grote etalage dateert van 1933 en is in expressionistische stijl gebouwd. Opvallend is de kleurrijke gevel met goudkleurige letters, groene glazen bouwstenen en blauwe keramische tegels. Tegenwoordig doet het pand dienst als kantoor van landschapsarchitect Rob Wagemakers.

(!) Tijdens de openstelling op Open Monumentendag zal een toelichting worden gegeven over de rol van monumenten in de landschapsarchitectuur.






10. Voormalige kerk, Theresiaplein 2

Deze driebeukige kruiskerk is een rijksmonument, net als de naastgelegen pastorie. Met de bouw van het aan de heilige Theresia van Lisieux gewijde bedehuis, dat invloeden van het expressionisme vertoont en motieven uit de romaanse en gotische bouwstijl bevat, werd in 1929 begonnen. De kerk werd gebouwd naar een ontwerp van H.W. Valk uit ’s-Hertogenbosch en de Tilburgse architect C.M.B. van den Beld. In april 1931 vond de plechtige inzegening door bisschop Diepen plaats. Eind jaren negentig werd de in baksteen opgetrokken kerk tot appartementen verbouwd.

(!) De gezamenlijke ruimte en het priesterkoor zijn opengesteld. Informatie over de geschiedenis van de kerk is beschikbaar.


11. De Pont, museum voor hedendaagse kunst, Wilhelminapark 1

Het museum voor moderne kunst De Pont bevindt zich in een uit 1936 stammende fabriekshal. De hal maakte vroeger deel uit van de wolspinnerij van Thomas de Beer. De Tilburgse jurist en zakenman Jan de Pont had moderne kunst hoog in het vaandel en in zijn testament liet hij opnemen dat een deel van zijn vermogen daaraan ten goede moest komen. De architecten Jan Benthem en Mels Crouwel transformeerden de voormalige fabriekshal tot het museumcomplex dat het vandaag de dag is. De oorspronkelijke ruimtes werden echter zoveel mogelijk in ere gehouden. De Pont is uitgegroeid tot een internationaal vermaard museum.

(!) De Pont is op Open Monumentendag gratis toegankelijk. Het museum is geopend van 11.00 tot 17.00 uur.


12. Textielmuseum, Goirkestraat 96

Vanaf 1986 is het Textielmuseum gevestigd op haar huidige adres, in een voormalige fabrieksruimte aan de Goirkestraat. Daarvoor had het museum bijna dertig jaar aan de Gasthuisring gezeten. Voordat men naar de Goirkestraat kon verhuizen, moesten de oude en verwaarloosde fabrieksruimten grondig gerestaureerd worden. Tegenwoordig is het complex een rijksmonument. De lage fabriek met het houten sheddak (1876-1878) deed vroeger dienst als weverij, de hoge fabriek (1885) was een spinnerij. Deze twee gebouwen zijn gebouwd voor Christiaan Mommers (1836-1900), een wollenstoffenfabrikant uit Tilburg die in 1861 van start was gegaan in een bestaande fabriek. Het bedrijf werd steeds uitgebreid en bereikte in 1920 zijn grootste omvang. Het Textielmuseum is gewijd aan de textielindustrie die ooit in Tilburg zo groot was, maar ook aan beeldende kunst en textielvormgeving. Tot de collectie van het museum behoort onder meer een indrukwekkende originele stoommachine uit de wollenstoffenfabriek A & N Mutsaerts.
Gewerkt wordt aan de bouw van een nieuw entreegebouw, met een opvallend transparante architectuur, dat in mei 2008 gereed zal zijn. In de filmzaal van het museum is een power point productie te zien van het resultaat van dit ontwerp. Ook een nieuwe archiefbewaarplaats krijgt een plaats op het terrein. Dat er een bijzondere wisselwerking plaats gaat vinden tussen de gebouwen uit drie eeuwen blijkt uit deze rondleiding.

(!) Op Open Monumentendag is het hoofdgebouw van het museum tussen 12.00 en 17.00 uur gratis te bezoeken. Er worden rondleidingen verzorgd langs de gebouwen (14.30 uur) en voor de kinderen worden in het KinderAtelier speciale activiteiten gehouden (van 14.00 tot 16.00 uur).


13. Dionysiuskerk, Goirkestraat 68

De Dionysiuskerk is een rijksmonument. De parochiekerk, die net als de Heikese Kerk in het centrum van de stad naar de stadspatroon van Tilburg is vernoemd, werd vanaf 1835 gebouwd en in 1839 werd zij ingewijd. Eerder, vanaf het begin van de achttiende eeuw, hadden op ‘’t Goirke’ al een lemen en een stenen schuurkerk gestaan. Dat waren sobere gebouwen die op een schuur leken. De katholieken mochten in die tijd, waarin het protestantisme nog de officiële godsdienst was, immers wel hun geloof belijden, maar dat moest niet té opvallend gebeuren. Naast de parochie ’t Heike werd de parochie ’t Goirke het tweede kerkelijke centrum in Tilburg. De Dionysiuskerk werd in 1902 en 1903 verbouwd, maar het oude, neo-gotische schip is nog steeds te zien. Ook is in de kerk een uit ongeveer 1700 stammend houten beeld van de heilige Quirinus te zien. In 1938 werd de kerk voor een deel vernieuwd naar een ontwerp van C.H. de Bever, met een nieuw koor en transept in de stijl van het traditionalisme. Een verdere verbouwing van de kerk is niet doorgegaan vanwege de Tweede Wereldoorlog.

(!) Op Open Monumentendag is de kerk vanaf 11.00 uur te bezichtigen. In het gebouw worden allerlei activiteiten gehouden. Zo is er een boekenmarkt, wordt er gezongen en is een expositie te bezichtigen.


14. Café-zaal Bierings, Goirkestraat 50

Het markante pand waarin café-zaal Bierings gevestigd is, ligt op de hoek Goirkestraat-Kard. Vaughanstraat. Het is een beeldbepalend pand in het beschermde stadsgezicht Goirkestraat. Het werd in 1902 gebouwd, zoals de tekst boven de ingang nog aangeeft, en is voorzien van mooie bakstenen ornamenten. Opvallend is de mooie hoekoplossing met topgevel.


15. Fraterhuis Petrus Donders, Kardinaal de Jongplein 15

Architect Constant Panis droeg zorg voor het ontwerp van het Fraterhuis aan het Kardinaal de Jongplein. Het uit 1934 stammende Fraterhuis is een rijksmonument. Het heeft een L-vormig oppervlak en een expressionistische en burchtachtige uitstraling. Op de hoek met de Pastoriestraat, waar ook de tuin van het Fraterhuis aan ligt, is een door Manus Evers vervaardigd beeld van de Tilburgse zalige Petrus (Peerke) Donders te zien. Het beeld werd door de architect aangeboden bij de ingebruikname van het gebouw. Momenteel is een uitzendbureau in het gebouw gevestigd en dient het als tijdelijke huisvesting voor ruim negentig werknemers uit Polen, Tsjechië en Portugal.

(!) In het Fraterhuis, dat van 10.00 tot 14.00 uur te bezichtigen is, worden rondleidingen verzorgd.


16. Voormalige parochiekerk, Hoefstraat 199

In de voormalige parochiekerk Antonius van Padua is al enkele jaren het glasatelier van Stef Hagemeier gevestigd. Het ontwerp voor dit rijksmonument is van de hand van de Rotterdamse architect A.A.J. Margry. Op 8 september 1913 werd de kerk ingewijd door mgr. J. Hofman O.F.M.. Het Jan Grewenfonds, vernoemd naar de Rotterdamse effectenhandelaar die een bijzondere verering voor de heilige Antonius van Padua had, zorgde de financiën voor de bouw van de kerk, zo’n 150.000 gulden. Diverse andere kerken in het bisdom ’s-Hertogenbosch werden ook met geld van Grewen bekostigd. Naar de Rotterdammer, die van 1839 tot 1910 leefde, werd in Tilburg, in de buurt van de kerk, een straat vernoemd.


17. Wijkcentrum ’t Sant, Beneluxlaan 74

Wijkcentrum ’t Sant en de bibliotheek in de vanaf de jaren vijftig gebouwde wijk Het Zand bevinden zich in een voormalig kerkgebouw dat al ruim dertig jaar geleden aan de eredienst werd onttrokken. De parochiekerk H. Pastoor van Ars werd in 1960 gebouwd naar ontwerp van architect Th.A.J.B. van der Bolt. Het wijkcentrum en de bibliotheek vonden er al in 1977 een onderkomen. Hiermee vormde de kerk, die vanwege zijn vorm de bijnaam ‘De citroenpers’ kreeg, het eerste voorbeeld van het hergebruik van religieus erfgoed in Tilburg. De ‘pastoor van Ars’ was de in 1924 heilig verklaarde Jean Marie Vianney (1786-1859), die pastoor was van het Franse plaatsje Ars.

(!) De openbare ruimtes in het gebouw zijn geopend van 12.00 tot 16.00 uur. Tevens is een powerpoint presentatie te bekijken.






18. Hoofdgebouw Universiteit van Tilburg, Hogeschoollaan

Architect Jos. Bedaux heeft in Tilburg duidelijk zijn sporen achter gelaten . Hij ontwierp bijvoorbeeld het Kantongerecht, kantoren en het Fatima-complex (St. Jozefzorg) aan de Kruisvaardersstraat. Ook het hoofdgebouw van de Universiteit van Tilburg en verschillende andere gebouwen op de campus zijn door Bedaux, samen met J.A. van der Laan, ontworpen. Toen hij in de jaren vijftig van de vorige eeuw aan zijn werk voor de universiteit begon, heette de onderwijsinstelling nog Rooms-Katholieke Economische Hogeschool.






19. Villa/galerie NIKH, Bredaseweg 422

In 1997 werden voor het eerst exposities bij galerie NIKH gehouden. De galerie, die gespecialiseerd is in beeldhouwkunst, is gevestigd in een villa die in 1934 in opdracht van fabrikant A. Mendels gebouwd werd. Het ontwerp voor de van een rieten dak voorziene villa was van de hand van de Tilburgse architect F.J.P. Ruts, die zich door het expressionisme liet beïnvloeden. Het pand is een gemeentelijk monument.


20. Kerk H. Margarita Maria Alacoque, Ringbaan West 300

Dit was de eerste kerk in Nederland die aan Margarita Maria Alacoque was gewijd. Deze Franse kloosterzuster leefde van 1647 tot 1690 en werd in 1920 heilig verklaard. Jezus was verschillende keren aan haar verschenen en had haar onderricht over het christendom. De kerk aan de Ringbaan West en de pastorie werden in de jaren 1920-1922 gebouwd. Het ontwerp was afkomstig van de Tilburgse architect H.C. Bonsel, die in 1923 pal tegenover het gebedshuis, dat tegenwoordig de status van rijksmonument heeft, een villa voor zichzelf bouwde.

(!) De kerk is vanaf 12.30 uur te bezoeken.


21. Verzorgingshuis, Kruisvaardersstraat, Wethouderslaan, Ringbaan Zuid

Dit complex bestond uit een kerk met pastorie (gesloopt in 1990), een lagere school en een kleuterschool, een kapel en het verpleeghuis St. Jozefzorg. Deze gebouwen kwamen eind jaren veertig, begin jaren vijftig tot stand. De bekende architect Jos. Bedaux, die we al tegenkwamen bij het Kantongerecht en de Universiteit van Tilburg, droeg zorg voor de ontwerpen. De Tilburgsche Bouwvereniging was de opdrachtgever.

(!) Op Open Monumentendag is alleen de kapel te bezichtigen.


22. Voormalig kloostercomplex, Pelgrimsweg 40

Het donkere bakstenen Sint Liduinaklooster aan de Pelgrimsweg werd gebouwd in opdracht van de Congregatie van de Zusters van Liefde uit Schijndel. Bij het klooster hoorden ook een ouderenpension en een montessorischool. Het door de Eindhovense architecten M. van Beek en F. Vervest ontworpen gebouw werd in 1936 ingewijd. Het toont verwijzingen naar zowel het traditionalisme als de Delftse School. In 2002 verkocht de Congregatie van de Zusters van Liefde het klooster aan een bouwbedrijf. Momenteel wordt het klooster herontwikkeld.

(!) Het complex is open van 13.00 tot 17.00 uur.


23. St. Willibrorduskerk, St. Willibrordusstraat 1, Berkel-Enschot

De basilicale St. Willibrorduskerk dateert van 1910 en werd tijdens het pastoraat van B. van Rijckevorsel ontworpen door architect J. Stuyt. De toren, die gebouwd werd naar een ontwerp van de bekende architect H.J. van Tulder, is afkomstig uit 1857 en werd ommetseld toen de kerk gebouwd werd. Het gebedshuis, dat neo-romaanse en neo-gotische stijlelementen bevat, neemt een opvallende positie in het dorpsgezicht in.


24. Heemcentrum ’t Schoor, Schoorstraat 2, Udenhout

Heemcentrum ’t Schoor is gevestigd in een oud herenhuis dat deel uitmaakte van het landgoed De Strijdhoeve. Het pand deed dienst als woning voor de rector van Huize
Vincentius en de benedenverdieping en een deel van de bovenverdieping vervullen deze functie nog steeds. Het heemcentrum beslaat het grootste deel van de eerste verdieping en de volledige tweede verdieping.


25. Huize Vincentius, Schoorstraat 2, Udenhout

Het complex van Huize Vincentius is een rijksmonument. Het voormalige internaat voor verstandelijk gehandicapten is in 1925 gesticht door de zusters Dochters van Maria en Joseph, ofwel de Zusters van de Choorstraat. Eind jaren twintig werd het toenmalige pand uitgebreid naar een ontwerp van de Bossche architect J.J.M. van Halteren. Het complex toont verwijzingen naar de Amsterdamse School.

(!) In Huize Vincentius zal een expositie over de geschiedenis van het complex te zien zijn.


26. Mariakapel, Schoorstraat 16, Udenhout

Deze kapel aan de Schoorstraat is in 1946 gebouwd ter herinnering aan de Udenhoutse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, en uit dankbaarheid dat het dorp de oorlog relatief goed was door gekomen. Het ontwerp van de kapel is van de hand van architect Jos. Bedaux (zie nr.’s 2, 18 en 21). De schildering rond het Mariabeeld is in 1954 aangebracht.


27. Brandweerkazerne, Van Heeswijkstraat 25, Udenhout

Deze brandweerkazerne dateert uit 1958. Kenmerkend voor het gebouw is de zorgvuldig gedetailleerde toren. In de kazerne is een uit 1937 stammende brandweerwagen te bezichtigen. De aanwezige brandweerlieden geven graag tekst en uitleg over dit bijzondere voertuig, én over hun werk.





28. De Peppel, Zeshoevenstraat 36, Udenhout

Zowel het Kruisgebouw als het gebouw van De Peppel, die deel uitmaken van stichting De Peppel, zijn op 8 september te bezichtigen. Beide zijn panden met een interessante geschiedenis. De Peppel is gevestigd in het gebouw dat sinds het schooljaar 1960-1961 dienst deed als huishoudschool. De huishoudschool, die gebouwd werd door het Tilburgse aannemersbedrijf Pellikaan, werd in mei 1961 ingezegend door bisschop Bekkers. Tegenwoordig wordt het verhuurd voor culturele activiteiten.


29. Kruisgebouw, Zeshoevenstraat 31, Udenhout

Het gebouw van het Wit-Gele Kruis, waarin tevens een mortuarium was ondergebracht, werd in 1957 geopend. In 1993 ging het Udenhoutse Wit-Gele Kruis op in Thuiszorg Midden-Brabant. Ook het Kruisgebouw wordt tegenwoordig verhuurd voor culturele activiteiten.
In zowel het gebouw van De Peppel als het Kruisgebouw is een expositie te bezichtigen.