Zoeken op deze site:

Open Monumentendag 2009: Tilburg op de kaart


Link naar de landelijke website:







Thema-avond Open Monumentendag Tilburg 10 september 2009

Het programma

Donderdagavond 10 september in de Pauluskerk, Heuvelstraat 141, Tilburg van 19.30-23.00 uur

• 19.30 uur: ontvangst met koffie, thee

• 20.00 uur: aanvang met welkomstwoord (organisatie)

• 20.10-20.30 uur: de heer R. van Nooijen
"Hendrik Verhees, de kaart gekeerd... "
Hendrik Verhees was een veelzijdige Boxtelse patriot die Brabant letterlijk en figuurlijk op de kaart zette. Wie was Hendrik Verhees? Wat betekende hij voor het landmeten en de         cartografie? En wat is zijn connectie met de regio Tilburg en omgeving?
de heer Van Nooijen is bestuurslid van de Stichting Cultuurgeschiedenis Boxtel - Meierij 'Hendrik Verhees'.
www.hendrikverheesboxtel.nl

• 20.35-20.55 uur: de heer H. van Dijk
"De kaart is niet het gebied"
Een kaart is een tweedimensionale tekening waarop meer te zien is dan men op eerste gezicht zou zeggen. Het is vaak het resultaat van gegevens over verschillende onderwerpen en lagen.    Een goede lezer ziet meer dan er feitelijk staat. Ontleed je een kaart, dan zie je bijvoorbeeld de stedenbouwkundige structuur van Tilburg, daar liggen ook wegen of gebouwen en dat is niet zomaar toevallig. Daar zit een verhaal achter.
De heer Van Dijk is kunsthistoricus, werkt voor Fontys Hogescholen Bilan. Hij heeft veel cultuurhistorisch onderzoek gedaan in de regio, waarbij historisch kaartmateriaal vaak als bron diende.

• 21.00-21.20 uur: pauze

• 21.25-21.45 uur: de heer P. Keijzers
"Een monument op de kaart van de toekomst"
De kaart anno nu is - net als het schrift, de film, tekening of geluidsband - een vereenvoudigde afbeelding van de werkelijkheid. Met nieuwe ICT techniek (zogenaamde virtual reality) kunnen we een veel rijkere - want meerdimensionale - modelwereld creëren. De fantasie kent geen grenzen, maar gelukkig houdt de geometrie ons ook in de toekomst met beide benen op de grond !
De heer Keijzers is ICT-adviseur van de gemeente Tilburg en werkt o.a. aan `virtueel Tilburg´ (met Heuvel, Spoorzone en Vincent van Gogh-route)
www.virtueeltilburg.nl

• 21.50-22.45 uur: afsluiting en borrel

******************************




Gemeente TILBURG
 
Open Monumentendag Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout op 12 en 13 september
 
Op 12 en 13 september zetten Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout tijdens de Open Monumentendag hun monumenten letterlijk en figuurlijk op de kaart. Het is een landelijk evenement waar iedereen bijzondere monumenten van buiten en van binnen kan bekijken. Dit jaar is het thema ´op de kaart´. De Open Monumentendag in Tilburg heeft dit jaar een extra feestelijk karakter omdat Tilburg 200 jaar stadsrechten heeft.
Op zaterdag 12 september zijn in Udenhout monumenten opengesteld en op zondag 13 september in Berkel-Enschot en Tilburg. Speciaal voor dit weekend zijn er onder meer tentoonstellingen, wandelroutes en een demonstratie landmeten. Maar u kunt ook kijken naar bijvoorbeeld  3D-animaties, een grote digitale kaartentafel of op een zeer groot scherm een bezoek brengen aan virtueel Tilburg inclusief de historische bebouwing.

Programmaboekje downloaden




Openingstijden
De meeste gebouwen in Tilburg zijn opengesteld tussen 10.00 tot 17.00 uur, maar soms kan dat afwijken. De meeste monumenten in Udenhout en Berkel-Enschot zijn open vanaf 11.00 uur.
Zie verder het programma in deze folder en het laatste nieuwe in de Tilburgse Koerier van 10 september of op internet.
Omdat deze folder ruim voor de Open Monumentendag gedrukt is, kan het zijn dat er nog kleine veranderingen in het programma zijn opgetreden. Kijk daarom voor actuele informatie op internet. Op de dag zelf kunt u bij de informatiepunten actuele info krijgen.
 
Centraal informatiepunt
Op zaterdag 12 september dient het voormalige Raadhuis aan de Slimstraat 2 als informatiepunt.
In Tilburg is op zondag 13 september het Regionaal Archief Tilburg aan de Kazernehof 75 het centraal informatiepunt, terwijl u in Berkel-Enschot voor verdere informatie terecht kunt bij de 2 opengestelde kerken aan de St. Willibrordstraat 1 en de Kerkstraat 2.
De fiets- en wandelroutes zijn te verkrijgen bij de verschillende informatiepunten.
 
Contact en informatie
Wilt u meer informatie, neem dan contact op met Ari van Valen, secretaris van de Werkgroep Open Monumentendag: mobiel: 06 44 94 04 44 of e-mail: a.vv@planet.nl
 
Meer informatie
www.openmonumentendag.nl
www.tilburg.nl

 
 
TILBURG zondag 13 september
 
1. Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75
 
CENTRAAL INFORMATIEPUNT

Rijksmonument. Het Regionaal Archief Tilburg is sinds 1988 gevestigd in de stallen van de door koning Willem II gebouwde cavaleriekazerne. Van 1859 tot 1968 maakte het gehele complex (inclusief het niet opengestelde pand St. Josephstraat 122) deel uit van de wollenstoffenfabriek BeKa, waarvan verder alleen nog  de nabijgelegen monumentale schoorsteen uit 1904 resteert.
 
Activiteiten
Het Regionaal Archief Tilburg is Centraal Informatiepunt en daarom worden er veel activiteiten georganiseerd.  Deelnemers aan de Open Monumentendag kunnen hier starten met de wandelroute door de binnenstad.
De prachtige tentoonstelling 'Tilburg op de kaart' illustreert natuurlijk het thema perfect, 'n troefkaart van deze Open Monumentendag. Tom America zal bij deze expositie zijn project 'Wijkpraat' laten horen.
Verder zullen allerlei cultuurhistorische verenigingen van Tilburg zich presenteren aan de bezoeker en u vertellen over hun betrokkenheid bij de historie.
De gemeente Tilburg geeft op het voorplein interactieve demonstraties van landmeten, op de 'oude' wijze en met de nieuwste apparatuur. Tegelijkertijd is binnen te zien hoe de nieuwste technieken worden ingezet voor de moderne kaarten en planning: geo-informatie.
 
 
2. Duvelhok, St. Josephstraat 133
Rijksmonument. Voormalige katoenspinnerij van de Gebroeders Deen, gebouwd in 1862. Na 1880 was dit gebouw achtereenvolgens in gebruik bij de wollenstoffenfabrieken van C. Lombarts en L. de Wijs. In 1911 kwam het gebouw in het bezit van de fa. Van den Bergh-Krabbendam. Van 1969 tot 2004 was het gebouw onder de naam ‘Duvelhok’ als cursus- en expositieruimte onderdeel van de Tilburgse Kunststichting. Nu is het opnieuw in gebruik als atelier en expositieruimte. De schoorsteen, een reconstructie uit 1985, werd in 2006 voorzien van een kunstwerk van Rob Birza: een vlam in de vorm van een duiveltje, 'n creatieve verwijzing naar een specifiek stukje geschiedenis .
 
Activiteiten
Rondleiding en expositie.

 
3. Huys van Voskens, Heuvel 5
Gemeentelijk monument. De weduwe Engelina Theresia Voskens-Malles (Tilburg 1847-1911) liet in 1909 na een brand in 1908 de uitspanning ‘De Roskam’ herbouwen op een plek waar al sinds mensenheugenis een herberg stond. Architect was J.H. van Abeelen. Achter deze nieuwbouw zijn nog delen van het oudere pand bewaard. Het café was vroeger een veelbezochte pleisterplaats, met name voor voerlieden, omdat het aan de drukste verkeersroute van Tilburg lag, namelijk aan de route van Breda naar 's-Hertogenbosch en Eindhoven. Al vóór de oorlog kreeg het café betekenis als thuis van de studentenvereniging van de R.K. Leergangen St. Leonardus. Het werd een plek waar de sentimenten voor ‘Brabantia Nostra’ en ‘Edel Brabant were di’ vaak hoog opliepen. Herbergier was toen een zoon van de weduwe Voskens, Theodorus Norbertus. Hij werd nog vóór zijn dood in 1976 opgevolgd door zijn dochter Engelien (1919-1989), die zeker in kringen van kunstenaars en studenten een legendarische kasteleinse was. Boven de ingang van het huidige restaurant, wat oorspronkelijk de poort naar de achtergelegen stalling met weegbrug was, is nog vaag onder het huidige logo de oude betiteling ‘uitspanning’ te lezen. Gelukkig is het authentieke café-interieur nog grotendeels intact gelaten. Het fraaie brede balkon, waarachter vanouds de feest- en vergaderzaal lag heeft vaak een rol gespeeld bij studentenmanifestaties en bijvoorbeeld ook als overzichtspunt voor de jury van de Carnavalsoptocht.

Activiteiten
Geopend vanaf 12.00 uur. Het  interieur te bezichtigen, waarbij onder meer de deels bewaard gebleven wanddecoratie aandacht verdient.
 

4. Het Patronaat, Veemarktstraat 33
Rijksmonument. Voormalig patronaatsgebouw met kapel ‘St. Jozef’. Het is in 1924 gebouwd naar ontwerp van de Tilburgse architect Jos Donders, in opdracht van het parochiebestuur van de St.  Jozefkerk. Het patronaat grenst aan het terrein van de kerk aan de Heuvelring (zie nummer 18). Het gebouw is grotendeels tweelaags met aan de straatkant een zolderverdieping. Het schilddak eindigt hier in een tuitgevel, die bekroond wordt door een hardstenen kruis. Het pand is tegenwoordig in gebruik als restaurant.
 
Activiteiten
Rondleiding.
 

5. Paleis-Raadhuis, Stadhuisplein 130
Rijksmonument. Voor koning Willem II in 1847-1849 gebouwd paleis in Engels romantische stijl naar een ontwerp van Jan C. Boon. Het is een gepleisterd rechthoekig gebouw met vier ronde hoektorens en aan de lange zijden uitspringende middenpartijen. Willem II heeft er nooit gewoond, want kort voor de oplevering overleed hij. Nadat het meer dan vijftien jaar leeg had gestaan, werd hier in 1866 de rijks hogere burgerschool gevestigd. Toen in 1934 de rijks-hbs verhuisde naar een nieuw onderkomen aan de Ringbaan-Oost kreeg het gebouw de bestemming van raadhuis. Daartoe werden zowel interieur als exterieur zeer ingrijpend gewijzigd door de Nijmeegse architect Oscar Leeuw. Het door hem ontworpen interieur in art deco-stijl uit 1936 is nog vrijwel geheel intact. Het Paleis-Raadhuis heeft twee kleine trouwzalen en een grote ontvangstzaal die ook regelmatig als trouwzaal wordt gebruikt. In juni van dit jaar werd in de voormalige wethouderskamer Vincents tekenlokaal ingericht. Vincent van Gogh kreeg hier van 1866 tot 1868 tekenles van C.C. Huijsmans.
 
Activiteiten
Er is een folder over het Paleis-Raadhuis beschikbaar, maar er worden om 11.00 u., 13.30 u. en 15.00 u.  ook rondleidingen verzorgd door stadsgids Gerard Otten.
Ook Vincents Tekenlokaal is gratis te bezoeken.
 

6. Kapel Visitandinnen, Bisschop Zwijsenstraat 7
Rijksmonument. De zusterorde van O.L. Vrouw Visitatie werd in de zeventiende eeuw gesticht in Frankrijk. In 1885 vestigden de eerste visitandinnen zich in Tilburg. Het is een contemplatieve orde, de visitandinnen treden niet of nauwelijks naar buiten. Men spreekt daarom ook wel van ‘slotzusters’. De neogotische kapel met aangebouwde ziekenzaal is gebouwd in 1895 naar ontwerp van de Tilburgse architect C.F. van Hoof. Het daarnaast gelegen klooster (nummer 5; eveneens rijksmonument), waar de visitandinnen ruim honderd jaar gewoond hebben, is in 1843 gebouwd als villa voor burgemeester H.B. Beckers naar ontwerp van architect A. Duijs. Het werd in 1883 aan de orde geschonken door de Tilburgse fabrikant Matthijssen, wiens dochter toetrad tot de orde der visitandinnen. Het gehele complex maakt thans deel uit van Fontys Hogeschool der Kunsten.

Activiteiten
Geopend vanaf 11.00 uur.

 
7. Heikese kerk, Stadhuisstraat 6
Rijksmonument. Deze kerk is, evenals de kerk van het Goirke (zie nummer 19), gewijd aan St. Dionysius, de patroon van Tilburg. Ongeveer op dezelfde plaats stond vermoedelijk al in de dertiende eeuw een kerkgebouw. Omstreeks 1430 verrees hier een nieuwe kerk, die in 1595 door de Staatse troepen in brand werd gestoken. Na 1628 verviel de inmiddels herbouwde kerk aan de protestanten. Pas in 1824 kregen de katholieken hun kerk weer terug. De huidige kerk dateert van de jaren 1827-1829, want de oude kerk werd – met uitzondering van de toren – gesloopt, en vervangen door een nieuw kerkgebouw in neoclassicistische stijl. Het ontwerp was van Justinus Backx en Frederik Willem Conrad. Het is een zogeheten ‘waterstaatskerk’, dat wil zeggen dat de kerk is gebouwd onder toezicht van het ministerie van Waterstaat. In 1894-95 onderging de voorgevel een verbouwing door architect C.F. van Hoof, terwijl de toren opnieuw werd ommanteld. Het interieur van de kerk is bijzonder rijk aan kerkschatten.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 11.30 uur.
Expositie
Tijdens de Open Monumentendag op zondag 13 september 2009 exposeert de Parochie Binnenstad Tilburg in de Heikese kerk oude vaandels en paramenten. Een merkwaardig driestel (kazuifel, dalmatiek en tuniek) is gemaakt uit roze zijde van een jurk, die heeft toebehoord aan Hortense de Beauharnais. Zij was de vrouw van Koning Lodewijk Napoleon, die 200 jaar geleden stadsrechten schonk aan Tilburg. Via Willem II is deze jurk bij Pastoor Zwijsen terecht gekomen. Deze beroemde pastoor heeft van deze zijde het driestel laten maken. De kleur roze wordt slechts tweemaal per jaar gebruikt in de liturgie, namelijk met half vasten en half advent, Leatare en Gaudete.
Verder zijn er op de expositie oude kazuifels en koorkappen met goud en borduursel. Ook oude vaandels worden van zolder gehaald. Niet alleen zijn de stadsrechten van Tilburg 200 jaar oud, maar ook Petrus Donders werd 200 jaar geleden in Tilburg aan de Heikant geboren. Daarom vestigen wij in de Heikese kerk ook de aandacht op het mooie houtgesneden beeld van Peerke. Tevens zijn er foto’s van zijn zaligverklaring in mei 1982 te Rome. Ook zijn er verschillende relikwieën van deze grote man. De videoband met een uitzending van de K.R.O. in verband met de zaligverklaring van Petrus Donders zal in de kerk vertoond worden. Ook op zaterdag 12 september zal de expositie geopend zijn tijdens de Open Kerkdag.


8. Anvers, Oude Markt 12
Gemeentelijk monument. Voormalig winkelwoonhuis met diverse achterhuizen met 16e en 17e-eeuwse bouwkernen. Het stond vroeger bekend als het huis ‘St. Joris’. Het pand heeft vanouds behoord tot families die deel uitmaakten van het Tilburgse dorpsbestuur. Het is herhaalde malen verbouwd en uitgebreid. In de twintigste eeuw vonden nog enkele verbouwingen plaats naar ontwerp van de Tilburgse architect Jos Donders.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 11.30 uur. Bovenverdieping is te bezichtigen.
 

9. Ned. Hervormde Pauluskerk, Heuvelstraat 141
Rijksmonument. Omdat de Heikese kerk moest worden teruggegeven aan de katholieken, werd in de jaren 1822-1823 deze achtkantige zaalkerk met koepelvormig torentje gebouwd naar een ontwerp van Justinus Backx. Het uit 1765 daterende Bätz-orgel is afkomstig van de Heikese kerk. Het gebouw is thans niet meer in gebruik voor de eredienst.
 
Activiteiten
Rondleiding, expositie van o.a. kerkzilver en oude bijbel en orgelbespeling.
 

10. De Refter, Nieuwlandstraat 23-25
Beeldbepalend pand. De kern van dit pand gaat terug tot 1737. Het is daarmee een van de oudste panden van de Nieuwlandstraat. De Refter verkoopt meubelen die afkomstig zijn uit (voornamelijk Belgische) kloosters. Daarnaast is het een antiquariaat, met veel boeken, afkomstig uit kloosterbibliotheken.
 
Activiteiten
Expositie. Geopend vanaf 12.00 uur.
 

11. De Spoel (voorheen), nu The Cybe, Fabriekstraat 22
Dit opmerkelijke pand kent een interessante geschiedenis. Het werd in 1906 door de Tilburgse architect Jos Donders ontworpen en gebouwd als Instituut voor Mechanische en Electrische Behandeling. Opdrachtgever was dr. K.A.F. Deelen (1862-1943), arts en chirurg in het toen nog Gasthuis, later Sint Elisabethziekenhuis. Deelen was een zeer gerespecteerde moderne geneesheer, die het ook schopte tot landelijk voorzitter van de Maatschappij ter Bevordering van de Geneeskunst. Hij was een propagandist voor de röntgenologie en medeoprichter van de Nederlandsche Vereeniging van Electrotherapie en Radiologie. In dit praktijkgebouw waren er daarom ook een ‘röntgenkabinet’ en een donkere kamer voor het bewerken van de opnamen. Daarnaast waren er behalve een spreekkamer ook een massagekamer, een machinezaal en een gymnastieklokaal. Dokter Deelen woonde zelf om de hoek op nummer 22 in de Stationsstraat. Toen in het nieuwe ziekenhuis een röntgenlaboratorium werd ingericht verkocht Deelen in 1927 zijn instituut aan zijn assistent, de therapeut W. van Wijk. Hier werd dus voor het eerst in Tilburg een fysiotherapeutische praktijk uitgevoerd. Het pand is na de Tweede Wereldoorlog verbouwd tot vestzaktheater ‘De Spoel’. Thans in gebruik als cybercafé.
 
Activiteiten
Demonstraties van de nieuwste technieken op gebied van visualisering van gebouwen, inclusief 3-D-animaties.
Op een groot scherm is een virtuele wandeling door Tilburg te maken (www.virtueeltilburg.nl)
 

12. N.K. Harmonie, Stationsstraat 26
Gemeentelijk monument. Het sociëteitsgebouw van de Nieuwe Koninklijke Harmonie werd in de jaren 1877-78 gebouwd in eclectische stijl naar een ontwerp van architect J.B.P.E. Fremau. Officieel werd de Nieuwe Harmonie opgericht in 1843, maar waarschijnlijk bestaat het gezelschap al veel langer. De muzikanten begeleiden in 1849 de lijkstoet van de overleden koning Willem II bij het vertrek uit de stad. Het jaar daarop verleende koning Willem III het predicaat Koninklijk. Het gebouw is een aantal jaren geleden grondig opgeknapt. De Nieuwe Koninklijke Harmonie kent nu nog steeds een bloeiende sociëteit en verschillende muziekgezelschappen.
 
Activiteiten
Rondleiding en expositie van de historische collectie van de sociëteit (met muziekinstrumenten en vaandels)
 

13. Herenhuis, Tuinstraat 41
Dit pand, dat in 1877 samen met nummer 39 werd gebouwd, is één van de vroegste gebouwen aan de Tuinstraat. In 1923 werd het vergroot en verhoogd naar plannen van architect Ide Bloem en werd de indeling aangepast aan de eisen van die tijd.  In het interieur zijn nog veel aardige stijlelementen uit de eerste bouwperiode te bewonderen.
 
Activiteiten
Rondleiding.

 
14. Daamen notarissen, Willem II-straat 45
Rijksmonument. Voormalig patriciërshuis van wollenstoffenfabrikant P. Bogaers uit omstreeks 1898. Het pand is bijzonder vanwege de ornamentiek.
 
Activiteiten
Rondleiding, onder meer door enkele fraaie kamers.

 
15. Theater 'De NWE Vorst', Willem II-straat 47-49
Rijksmonument. Voormalige fabrikantenvilla, gebouwd rond 1872. Vanaf het begin van de jaren dertig tot 1968 was het gebouw in gebruik als kantoor van de Kamer van Koophandel. Later kwam hier het kantoor van de Tilburgse Kunststichting, en werd theater De Vorst er tegenaan gebouwd. In de loop der jaren vonden er diverse verbouwingen plaats. De uitbreidingen van na 1960 vallen buiten de rijksbescherming.
 
Activiteiten
Rondleiding.

 
16. Synagoge, Willem II-straat 20
Rijksmonument. Deze synagoge werd in 1874 gebouwd naar een ontwerp van architect J.B.P.E. Fremau in een oriëntaalse stijl. Deze voor Tilburg ongebruikelijke bouwstijl werd bij tal van Nederlandse synagogen toegepast om het joodse karakter te benadrukken. Enkele jaren geleden is de synagoge volledig gerestaureerd.  In de tuin van de synagoge is enkele jaren geleden een bijzondere vondst gedaan: een Torahmantel. In 2008 is de beschadigde torah door het Textielmuseum geconserveerd, zodat deze nu weer voor het eerst in meer dan een halve eeuw gepresenteerd kan worden.
Naast de synagoge bevindt zich de Helga Deentuin, genoemd naar het in een concentratiekamp omgebrachte joodse meisje uit Tilburg, dat bekend werd door de vondst van haar dagboek in 2004.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 11.00 uur.
Rondleidingen en activiteit rondom presentatie Torahmantel.

 
17. ’t Pakhuys, Telegraafstraat 1
In 1879 was er in Tilburg al een handel in leder en huiden van de firma De Haas en Polak. Firmant was de ca. 1849 in Dordrecht geboren Barend Polak. Hij was getrouwd met de in Duisburg geboren Albertine Levij. Vanaf 1900 is er sprake van de fa. B. Polak, maar blijkens de twee eerste stenen was dit speciaal gebouwde bedrijfspand en woonhuis al sinds 1896 de zetel van de firma. De eerste-steenleggers waren de vier kinderen van het echtpaar Polak. Vader Barend stierf in 1929 en de zonen zetten de firma voort. Nog voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog ontweek de familie het naderend gevaar, behalve één kleinzoon van Barend, Bertram Polak (geb. 1918), die na een mislukte vluchtpoging in een vernietigingskamp omkwam. Dit voormalige bedrijfspand is tegenwoordig in gebruik als restaurant.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 12.00 uur.
 

18. Kerk St. Jozef, Heuvelring 122
Rijksmonument. Deze neogotische kruiskerk, gewijd aan St. Joseph, is in twee fasen gebouwd tussen 1872 en 1889 naar een ontwerp van Henri van Tulder. Tot de inventaris behoren o.a. een bijzonder hoogaltaar uit 1881 van de Bossche beeldhouwer Hendrik van der Geld, twee orgels en de door de Belgische schilder Geo de Geetere geschilderde kruiswegstaties. Het H. Hartmonument (eveneens rijksmonument) werd in 1921 onthuld. Het geld ervoor werd bijeengebracht door de Tilburgse bevolking. In 1988 werd het gouden hart gestolen, maar de dief bracht het terug. Het huidige hart is een replica.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 13.00 uur. Er is een expositie van Paul van Dongen en er vindt orgelbespeling plaats door leerlingen van het Conservatorium.

 
19. St. Dionysiuskerk (Goirkese kerk), Goirkestraat 68
Rijksmonument. Door de stichting van een schuurkerk in 1715 werd het Goirke het tweede kerkelijk centrum van Tilburg. Het lemen gebouw werd reeds in 1724 vervangen door een stenen schuurkerk die in gebruik bleef tot 1839, toen de huidige kerk werd ingewijd. De pastorie, gebouwd in 1718, bleef in gebruik tot 1927. Het enige dat nog rest van de oude pastorie is het in 1988 gerestaureerde Norbertijnenpoortje , met beeld van Sint Dionysius. Ook dit poortje heeft de status van rijksmonument. Door de vestiging van de pastorie werd het Goirke het bestuurlijke en administratieve centrum van de (toen nog ongedeelde) parochie Tilburg. Het Goirke is sinds 1797 een zelfstandige parochie. Het kerkhof is in 1816 aangelegd naast de schuurkerk. Een aantal graven heeft de status van rijksmonument.
 
Activiteiten
Rondleiding en expositie.

 
20. Galerie Pjotr, Goirkestraat 78
Gemeentelijk monument. Voormalig koopmanshuis annex bedrijfsruimte gebouwd circa 1780 voor Norbert Schoffers (1752-1808), koopman en boomkweker. De achterbouw met remise dateert van 1918.
 
Activiteiten
Rondleiding en expositie.

 
21. Audax Textielmuseum, Goirkestraat 96
Rijksmonument. Het Textielmuseum, in 1958 opgericht aan de Gasthuisring, is sinds 1986 gevestigd in het complex van de voormalige wollenstoffenfabriek C. Mommers & Co. Tot het complex behoort ook de in de jaren dertig van de vorige eeuw gebouwde wollenstoffenfabriek George Dröge, die nu nog dient als onderkomen van ‘Factorium’, de Tilburgse Dans- en Muziekschool, en omstreeks 2010 de huisvesting wordt van het Regionaal Archief Tilburg en het Stadsmuseum Tilburg. Het Textielmuseum heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld tot ‘een museum in bedrijf’, waar techniek en kunst en vakmanschap en creativiteit hand in hand gaan. Sinds 1 januari 2007 is het Textielmuseum Tilburg onderdeel van de Stichting Mommerskwartier, waarin ook het Regionaal Archief Tilburg en het Stadsmuseum Tilburg participeren. In 2008 is het museum uitgebreid met een moderne glazen Entreegebouw, een ontwerp van Cepezed uit Delft.
 
Activiteiten
Geopend vanaf 12.00 uur.
Het gehele museum is 13 september gratis toegankelijk. Op deze zondag is voor het eerst de fototentoonstelling 'Comeback Cities in the Picture' te zien. De foto's geven een beeld van elf (voormalige) Europese textielsteden, zowel van het verleden als textielindustriestad alsmede de comeback, waar na de teloorgang van de textielindustrie hard gewerkt is om de steden (weer) aantrekkelijk te krijgen en houden. De tentoonstelling vindt plaats in het kader van Tilburg 2009. Ook vinden er om 14.00 en 15.30 uur rondleidingen door het Textielmuseum plaats. Aanmelden via: 013 – 549 45 64 of boekingen@mommerskwartier.nl
 

22. Voormalig klooster, Lange Nieuwstraat 191
Rijksmonument. Dit voormalige klooster van de clarissen-coletinen werd in 1890 in neogotische stijl gebouwd naar een ontwerp van de Tilburgse architect A.G. de Beer. Sinds 2008 dient het gebouw als onderkomen voor studenten van de Brabant Medical School.
 
Activiteiten
Het klooster is het vertrekpunt van een wandeling door de wijk ‘Theresia’, georganiseerd door de werkgroep ‘Theresia in de schijnwerpers’ in samenwerking met de ‘Stadsgidserij’.
Naast deze wandelingen heeft deze actieve werkgroep een expositie georganiseerd: “Theresia, meer dan wijk op de kaart” ( te zien in de Nijverstraat 4, voormalige Theresia meisjesschool uit 1938)
 

23. Appartementencomplex, Theresiaplein 2
Rijksmonument. Voormalige driebeukige kruiskerk, gewijd aan de H. Theresia van Lisieux, en gebouwd in 1929 naar een ontwerp van H.W. Valk en C.W. van den Beld. De kerk is gebouwd in een traditionele stijl met invloeden van het expressionisme. In 1998 is de kerk verbouwd tot appartementen. De ingang van de appartementen bevindt zich aan de achterzijde, aan de Oude Langstraat. De in baksteen uitgevoerde kerk bestaat uit een breed middenschip met lagere zijschepen. Het koor en de apsis worden als gemeenschappelijke ruimte benut en hebben hun oude uitstraling geheel behouden. Opvallend zijn de met leien gedekte daken. Ook de naastgelegen pastorie, Theresiaplein 4, is een rijksmonument.
 
Activiteiten
Zie nummer 22.
 
 
 
BERKEL zondag 13 september
 
24. Sint Willibrorduskerk, Sint Willibrordstraat 1
Gemeentelijk monument. In 1852 werd Berkel een zelfstandige parochie. In 1857 bouwde Henri van Tulder een toren aan de toen bestaande kapel. In 1910 werd de huidige kerk gebouwd naar een ontwerp van Jan Stuyt. Het schip van de oude kerk is toen afgebroken. De neogotische toren uit 1857 werd ommetseld door de nieuwe toren. De eerste steen van de nieuwe kerk vinden we links vooraan in het priesterkoor. Boven de hoofdingang bevindt zich een tegeltableau met de Alpha en de Omega. Dit werd aangebracht in 1927 toen de parochie haar 75-jarig bestaan herdacht. In de kerk staat een monumentaal Loretorgel uit 1880. Bezienswaardig zijn ook de wandschilderingen die kunstschilder Gerard Jacobs in 1927 in de doopkapel aanbracht.
 
Activiteiten
Informatiepunt en start van de monumentenwandeling door Berkel.
Informatiepunt parochiezaal, expositie en pastorietuin open van 11.00 tot 17.00 uur. Kerkgebouw open van 12.00 tot 17.00 uur. Rondleidingen door tuin en kerk. Orgelbespeling en uitleg om 13.00 en 15.00 uur.

 
25. Poortgebouw abdij Koningsoord, Raadhuistraat 26
Rijksmonument. De abdij Koningsoord met nevengebouwen werd in de periode 1933-1937 opgetrokken in neogotische stijl. Architect was Jos A. van Dijk. Het complex bestaat uit het poortgebouw, rectoraat, gastenverblijf en het in een vierkant gebouwd hoofdklooster. De poortdoorgang is spitsvormig met vensters en dienstvertrekken. Het poortgebouw wordt gesierd door drie heiligenbeelden. In de tuin bevinden zich enkele majestueuze bomen. Het klooster is sinds begin mei 2009 niet meer bewoond. De Trappistinnen zijn verhuisd naar een nieuw klooster nabij Arnhem.
 
Activiteiten
Poortgebouw, tuin en buitenkant van het klooster aan de zijde van de Raadhuisstraat zijn te bezichtigen van 11.00 tot 17.00 uur.

 
26. Begraafplaats Sint Willibrorduskerk, Dom. S. Dubuissonstraat
Gemeentelijk monument. Een smeedijzeren hek tussen gemetselde pijlers geeft toegang tot deze in 1885 aangelegde begraafplaats. Op het terrein bevindt zich een bakstenen grafdelvershuisje. Bezienswaardig is de Calvarieberg met op de achtergrond enkele markante beuken. Interessant is ook het uit 1886 daterende neogotische monumentale hardstenen grafmonument van pastoor B. van Rijckevorsel, de eerste pastoor van de Berkelse parochiekerk. Het is rijk geornamenteerd en een mooi voorbeeld van een pastoorsgraf. Het graf heeft de status van rijksmonument.
 
Activiteiten
Begraafplaats geopend van 11.00 tot 17.00 uur (gidsen aanwezig).

 
27. Woonhuis familie Potters, Burgemeester Brendersstraat 6
Dit vrijstaande woonhuis werd gebouwd in 1870. Opvallend is de gezwenkte topgevel met opgemetselde pijlers en het oog-raampje (oculus) in de punt. Het was de woning van burgemeester J.B. Adams en deed rond 1876 tevens dienst als raadhuis. In het achtergedeelte van het lange woonhuis is nu een pottenbakkerij gevestigd.
 
Activiteiten
Exterieur te bezichtigen, de pottenbakkerij is open van 11.00 tot 17.00 uur en er zijn demonstraties tegelbakken om 13.00, 14.00 en 15.00 uur.

 
28. Oud Raadhuis/café-cafetaria ‘De Oude Raadskelder’, Burgemeester Brendersstraat 5
Gemeentelijk monument. Als raadhuis gebouwd in 1876 en opgetrokken uit handvorm baksteen en thans overschilderd metselwerk. Fraaie zesruits stolp- en lancetvensters met halfrond bovenlicht uitgevoerd in glas-in-lood. De topgevel, met daarachter een zadeldak, wordt bekroond met afdeklijsten en een overhoeks geplaatst pinakel. De voormalige onderliggende veldwachterswoning met cel is verbouwd tot cafetaria. Daarbij werden dit gedeelte van de pui en het voor aangebouwde bordes met zijtrappen gesloopt.
 
Activiteiten
Exterieur is te bezichtigen, café en terras zijn geopend van 11.00 tot 17.00 uur.

 
ENSCHOT zondag 13 september
 
29. Sint Caeciliakerk, Kerkstraat 2
Rijksmonument. De Roermondse architect C. Franssen ontwierp deze driebeukige neogotische kruiskerk in opdracht van bouwpastoor F. Corstens. De eerste steen werd gelegd in 1898. Alle gevels zijn gemetseld in baksteen met speklagen en banden uit gele strengperssteen. Op het kerkplein zijn nog verwijzingen naar de voormalige schuurkerk die daar tot ca. 1902 heeft gestaan. Aan de voet van de toren bevinden zich de Jobkapel en Mariakapel, ieder met prachtige glas-in-loodvensters ontworpen door Jan Verhallen. In de kerk zijn bij het altaar nog twee wandschilderingen te zien van de Tilburgse kunstenaar Albert Verschuuren. Binnen is er een in diverse houtsoorten uitgevoerd orgel van orgelbouwer G.C. Klop.
 
Activiteiten
Het informatiepunt in de pastorietuin is open van 11.00 tot 17.00 uur en is tevens de start van de monumentenwandeling door Enschot.
Het kerkgebouw, de expositie in de kerkzaal en de kerktoren zijn open van 14.00 tot 17.00 uur (rondleiding mogelijk). Orgelbespeling en uitleg om 14.00 en 16.00 uur.

 
30. Oude Toren, Torenpad 26
Rijksmonument. Deze middeleeuwse toren vormt het enige restant van de 15e eeuwse Sint Michaëlskerk die hier ooit stond. Het is het oudste monument van Berkel-Enschot. Deze kerk die lag op een gedeelte van het huidige aan de toren grenzende kerkhof, werd in 1648 op last van de Staten-Generaal gesloten. In 1839 werd ze gesloopt. De toren heeft een rondboogfries en drie door tufstenen waterlijsten gescheiden geledingen. In 1960 werd de toren in gebruik genomen als Mariakapel en gedachteniskapel voor de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Een ingemetselde gedenksteen herinnert daar aan. Op het kerkhof verdienen de obelisk en de pastoorsgraven aandacht. Let bij binnenkomst ook op de gietijzeren roosters naast de toegangspoort met doodssymboliek, zandlopers, zeisen en schedels.
 
Activiteiten
Gedachteniskapel en kerkhof zijn open van 11.00 tot 17.00 uur (rondleiding mogelijk).

 
31. Voormalig café Kerkzicht/Riddershoeve, ‘t Zwaantje 1
Rijksmonument. Dit oorspronkelijk uit 1880 stammende pand werd gebouwd door de spekslager Jan Wolfs. Zijn dochter Johanna Maria, getrouwd met Franciscus van Breugel, was er herbergierster. In 1965 heette het café met tuin al "Café Kerkzicht", later Riddershoeve.
Het is een eenlaags pand, gebouwd in handvorm baksteen met een gecementeerde plint en zesruits schuifvensters. Op het zadeldak liggen oud Hollandse pannen. Onder de houten gootlijst bevindt zich nog een gestucte fries. Voor het gebouw staan nog enkele markante lindebomen. De aanbouwen in historiserende stijl zijn van recente datum.
 
Activiteiten
Exterieur te bezichtigen. Terras open van 11.00 tot 17.00 uur.
 

32. Langgevelboerderij, De Kraan 1
Rijksmonument. De boerderij stamt volgens de sluitsteen boven de dubbele staldeuren uit 1882. Het woongedeelte heeft een paneeldeur met bovenlicht en aan weerszijden twee zesdelige vensters met luiken. Het voormalige stalgedeelte kent een opgeklampte poort en twee halfronde vensters. De boerderij is gebouwd op de plaats van een oudere 18e-eeuwse boerderij.
Aan de boerderij vast zit een ouderwoning of knechtenkamer. Het boerderijcomplex bestaat verder uit een Vlaamse schuur (1885) met ankerbalkgebint, beschoten wanden en bakstenen sokkel. Het schilddak is met riet gedekt. Verder nog een losstaand stenen schop met zadeldak en oud Hollandse pannen. Hierin zat het privaat (WC) een bakoven en varkensstallen.
 
Activiteiten
Exterieur van de boerderij, erf en interieur van de schuur zijn te bezichtigen van 11.00 tot 17.00 uur (rondleiding mogelijk).

 
33. Langgevelboerderij, Enschotsebaan 6
Gemeentelijk monument. Deze langgevelboerderij aan de weg van Enschot naar Tilburg, ooit een zandpad, werd gebouwd in 1890. Woon- en stalgedeelte bevinden zich onder een met kruispannen gedekt zadeldak. Aan de zijkant mooie stalvensters met radiaal indeling en een luik naar de taszolder, waarvan de vloer gedragen wordt door in de muur verlengde muurankers. Aan het huis verbonden een bakhuisje. De voorgevel is afgedekt met een bakgoot en fries.
 
Activiteiten
Exterieur en erf te bezichtigen van 11.00 tot 17.00 uur alsmede expositie van archeologische vondsten Overhoek Enschotsebaan (rondleiding mogelijk).
 
 
UDENHOUT zaterdag 13 september
 
34. Oude Raadhuis, Slimstraat 2.
Rijksmonument. Het gebouw, ontworpen door Arnoldus van Veggel en gerealiseerd in 1849-1850, bestaat uit een voor- en een achtergebouw, die door een lager gebouwd middendeel met elkaar verbonden worden. De gevels zijn opgetrokken in baksteen. Onder de dakrand bevindt zich een decoratief rondboogmotief. De ramen beslaan een groot deel van de gevel en hebben neogotische kenmerken. Aan de zijde van de Slimstraat is in de 20e eeuw, naar ontwerp van Jos Bedaux, een moderne aanbouw gerealiseerd.
 
Activiteiten
Geopend tussen 11.00-17.00 uur
Presentatie Dorpsgezicht Kom Udenhout
Boekenverkoop Heemcentrum 't Schoor, o.m. nieuwe publicatie 'Over d'n Oven'

 
35. Heemcentrum ’t Schoor, Schoorstraat 2
Rijksmonument. Dit woonhuis stamt uit het laatste kwart van de negentiende eeuw en maakte deel uit van het landgoed De Strijdhoeve. In de twintigste eeuw werd het benut als rectoraatswoning voor het naastgelegen Huize Vincentius. Het monumentale pand op de kruising van de vier belangrijkste straten van Udenhout is deels in gebruik bij Stichting Heemcentrum ’t Schoor. Deze stichting bestaat ruim 18 jaar en is er in geslaagd vele oude voorwerpen te restaureren en voor het nageslacht te bewaren. Deze voorwerpen zijn afkomstig van de dorpsbewoners en geven een beeld van het leven en werken van hun voorouders. Het heemcentrum is gevestigd op de eerste en tweede verdieping.
 
Activiteiten
Geopend: 11.00-17.00 uur
Startpunt wandeling door kern van Udenhout
Bezichtiging van de uitgebreide heemkundige collectie
Presentatie van oude dorpsgezichten en de situatie anno 2009


****************************** 

Meer informatie:
Dienst Beleidsontwikkeling
p/a Werkgroep Open Monumentendag
Postbus 717, 5000 AS Tilburg
Tel.: 013 542 87 66 of 542 87 74

Uitvoering organisatie:
Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed
Secretaris Werkgroep Open Monumentendag
Ari van Valen, Friezenlaan 31, 5037 KL Tilburg
06 44 94 04 44
013 4677003
a.vv@planet.nl


Leden werkgroep:
Dirk van Alphen (voorzitter)
Ari van Valen (secretaris)
Hein van den Berg
Joost Op 't Hoog
Frans Kense
Jeroen Ketelaars
Ronald Peeters
Rob van Putten
Jack van der Sanden
Gerard Steijns

Klik hier voor Archief Open Monumentendag 2007-2008