Zoeken op deze site:

		Tilburg: bijzonder gewoon

Titel:	Tilburg: bijzonder gewoon
Ondertitel:	Een opmerkelijk nieuw boek over Tilburg
Auteur:	Ronald Peeters
Tijdschrift:	Tilburg Magazine
Jaargang:	12 (2001)
Nummer:	1
Pagina’ s:	38-39

Er wordt gezegd dat van alle grote steden in Nederland Tilburg misschien wel degene is die het minst tot de verbeelding spreekt, tenminste voor de mensen die er niet wonen. De Tilburgers zelf vinden hun stad wel degelijk bijzonder. De Amsterdamse journalisten Jos van der Lans en Herman Vuijsje schreven een boek over Tilburg, een stad die zij bijzonder gewoon vinden.

Onlangs verscheen er een opvallend en goed verzorgd boek dat toch weer iets toevoegt aan de grote stroom van boeken die de laatste jaren over de stad zijn geschreven. Uitgerekend twee randstedelingen zijn gefascineerd geraakt door Tilburg en kwamen er achter dat de Tilburgers hun stad juist bijzonder vinden omdat ze zo gewoon is. Zij ontdekten dat Tilburgers niet erg geneigd zijn om zich daarover op de borst te kloppen. Uit bescheidenheid? Uit een soort verlegenheid ten opzichte van de randstad? 

De Amsterdamse journalisten Jos van der Lans, cultuurpsycholoog en Eerste-Kamerlid voor GroenLinks, en Herman Vuijsje, socioloog en schrijver, namen een kijkje achter die coulissen van bescheidenheid en gewonigheid. Zij interviewden een twintigtal bekende en minder bekende Tilburgers, lazen wat over Tilburg geschreven was en vormden zich een eigen beeld van de stad die zij zo bijzonder vinden door zijn verleden als kloppend hart van de Nederlandse textielindustrie en als katholiek centrum. Deze twee elementen vormen de rode draad door het rijk geïllustreerde fullcolor boek. 

Het boek vormt eigenlijk een tweeluik met de in 1999 uitgebrachte film ´Tilburgers´ van regisseur Joost Seelen, een documentaire over mensen en over hun liefde voor een stad. Deze film, een initiatief van de Lionsclub Hart van Brabant, had aanvankelijk als werktitel ´Tilburg bijzonder gewoon´, een titel die uiteindelijk aan het boek werd meegegeven. De auteurs werkten tegelijk op met de regisseur, maar gaven toch een wat andere invulling aan het thema. De tekst was al in 2000 klaar, maar is pas onlangs in druk verschenen. Drukkerij Gianotten gaf het uit in samenwerking met de gemeente Tilburg.

Tilburg is niet lelijk

Als niet-Tilburgers halen de auteurs de anekdote van Journaallezer Philip Freriks aan, die ooit een bezoek van de koningin aan Tilburg aankondigde met een blik van ´nou ja, ze had kennelijk niets beters te doen.´ En dit was het ultieme bewijs van randstedelijke hoogmoed, zo meent iedereen die op enigerlei wijze begaan is met de stad. Die Tilburgers laten de auteurs dan ook ruimschoots aan het woord. Hans van Opbroek, oud-directeur van Huize Poels, bijvoorbeeld vindt Tilburg een aaneenschakelijk van ongelijksoortige, soms zelfs tegenstrijdige fragmenten, die niet één beeld maken en niet één indruk achterlaten. Maar er zitten volgens hem hele mooie stukjes tussen. ´Tilburg levert zich niet zomaar uit, Tilburg moet je leren ontdekken.´

De auteurs zijn op hun weg door Tilburg niemand tegen gekomen die deze stad uitgesproken mooi vindt, sterker nog, zelfs bij de vraag om de mooiste plek van de stad te noemen, fronste men vrijwel zonder uitzondering de wenkbrauwen. Eenmaal op de fiets ontdekten de auteurs toch opmerkelijke zaken. In de Acaciastraat bijvoorbeeld een voormalige broodbakkerij uit 1932 die geheel in de architectuur van De Stijl was opgetrokken, maar het ´heeft geen enkele verhouding met zijn omgeving; sterker: het is een parel te midden van de zwijnen. Maar het is wel prachtig. Het staat daar geheel op zichzelf mooi te wezen in alle schoonheid die De Stijl ons heeft gebracht.´ En toen hadden ze de smaak te pakken. Bij het zien van de watertoren, de begraafplaats aan de Bredaseweg met de heiligenbeelden, de weverswoningen, de statige fabrikantenwoningen en nog veel meer, kunnen ze maar één conclusie trekken: Tilburg is niet lelijk.

Veel aandacht wordt in het boek geschonken aan de stedenbouwkundige ontwikkeling, vooral van na de oorlog. Tilburg heeft fraaie nieuwbouwwijken aangelegd en heeft ook nog eens een reputatie hoog te houden met de 'archipunctuur', injecties van hoogwaardige architectonische kwaliteit in de bestaande stad, zoals de Concertzaal, museum De Pont, Kromhoutpark, het Interpolisgebouw en popcentrum 013. 

Tilburgse Taol

Uiteraard komt de geschiedenis van Tilburg, met de nadruk op het katholieke en textielverleden van de stad, flink aan bod. Het schetsen van die geschiedenis is in dit boek noodzakelijk om zodoende te begrijpen hoe de Tilburger is zoals hij is, en waarom hij doet zoals hij doet. Het verleden wordt gekoesterd. Of dat nu kaarsjes branden is in de Hasseltse kapel, een bezoek brengen aan bedevaartsoord Peerke Donders of aan de Tilburgse Revue. Het hedendaagse leven is doorspekt met zaken uit het verleden. Dat is niet alleen in Tilburg zo, dat is overal. 

De laatste jaren wordt er trouwens ook een steeds grotere belangstelling aan de dag gelegd voor het Tilburgse dialect, waarvoor zelfs een stichting is opgericht die op allerlei mogelijke manieren dit dialect niet alleen wil vastleggen, maar ook praktisch wil beoefenen zoals in het Grôot Diktee van de Tilburgse Taol. En wat is er meer karakteristiek voor een bevolkingsgroep dan een eigen dialect? Socioloog Lou Keune verklaart de harde getaaldheid van de textielarbeiders, tonpraoter Frans Verbunt heeft het over Tilburgs op z'n fabrikaants. Ook in het dialect is er dus onderscheid te maken. En hoe dit allemaal doorwerkt naar deze tijd, is te horen in het werk van componist Tom America die de spraak van het Tilburgse dialect in zijn composities gebruikt.

Wisselwerking

Heden en verleden, twee thema' s in het boek, zowel in woord en beeld. Juist de ruim 90 opgenomen foto's tonen de stad en zijn inwoners in een wisselwerking tussen heden en verleden. De tekst van Van der Lans en Vuijsje is aanvullend op de foto's en omgekeerd. Beelden laten soms meer zien dan woorden kunnen zeggen.
De meeste geïnterviewde personen zijn bovendien door fotograaf Frans van Ameijde ook nog eens fraai geportretteerd in hun eigen karakteristieke omgeving. 
Tilburg: bijzonder gewoon is een boeiend en prettig te lezen boek. Aan te bevelen voor Tilburgers maar ook voor allen die de stad en zijn bewoners (nog) niet kennen.

Jos van der Lans en Herman Vuijsje, Tilburg: bijzonder gewoon (Tilburg, Drukkerij-Uitgeverij H. Gianotten, 2001), 144 blz.