 |
|||
 |
Inhoud en inleiding | ||
|
|||
|
Titel: |
Inhoud en inleiding |
|
Ondertitel: |
|
|
Auteur: |
de redactie |
|
THR |
Geworteld in Taxandria. Historische aspecten van de relatie Tilburg - Turnhout |
|
Nummer: |
1 (1992) Tilburgse Historische Reeks |
|
Pagina’ s: |
5-7 |
Inhoudsopgave:
Inleiding
drs. Bas Aarts
Texandrië, van omstreden gouwbegrip naar integratie in het hertogdom.
Hoofdlijn en vraagtekens.
Paul Spapens
Een grens vraagt om smokkel.
drs. Harry de Kok
Scheiden doet strijden. De Belgische Opstand en de Tiendaagse Veldtocht in
Turnhout en Tilburg.
drs. Martin de Bruijn
Groeien aan de grens. De afzet van Tilburgse wollen stoffen en de Scheiding
tussen Noord en Zuid.
Jef van Gils
Grootgrondbezit langs de grens.
Jacob Veen
Locaal vervoer tussen Tilburg en Turnhout.
drs. Josée Slegers
Het 'Bels Lijntje'. De spoorlijn Turnhout-Tilburg.
drs. Joost van Hest
Een heiligenbeeld en een altaar. Twee Turnhoutse objecten in de Tilburgse
kerk van ' t Heike.
drs. Guido Landuyt
Noordbrabantse aanwezigheid in het voortgezet onderwijs te Turnhout.
dr. Eugeen van Autenboer
Het 'vergeten' verleden. De contacten tussen Tilburg en Turnhout (1850-1914).
medewerkers
Inleiding
België en Nederland hebben een groot deel van hun geschiedenis gemeen. In het bijzonder geldt dat voor de zich aan beide zijden van de grens uitstrekkende Kempen, onderdeel van het vroegere hertogdom Brabant.
Juist ten noorden van die grens ligt de stad Tilburg, en pal ten zuiden ervan ligt de stad Turnhout. Beide steden hadden omstreeks 1850, op het moment dat de staatkundige scheiding tussen de buurstaten definitief geacht kon worden, ongeveer evenveel inwoners en een vergelijkbare economische, sociale en religieuze structuur. Uiteraard waren er ook al verschillen, gegroeid in een periode van ruim tweehonderd jaar feitelijk gescheiden bestaan als gevolg van de opstand der Noordelijke Nederlanden en de daaropvolgende Vrede van Munster.
Begin 1991 is het initiatief genomen tot het project Tilburg-Turnhout in het kader van Europa 1992. Doel van het project is om in 1992 grensoverschrijdende culturele en economisch getinte activiteiten te ontplooien om de integratie te bevorderen. Onderdeel van de culturele activiteiten vormen een tentoonstelling en de uitgave van een bundel met historische artikelen die de relatie Tilburg - Turnhout belichten. Overeenkomsten en verschillen, gezamenlijke geschiedenis en onderlinge relaties komen aan bod. Zowel in tijd als onderwerp zijn de bijdragen uiteenlopend.
Met Taxandria, of Texandrië waaraan de historische literatuur tegenwoordig weer de voorkeur geeft, wordt een gebied aangeduid waarin zowel Tilburg als Turnhout gelegen waren. De streeknaam 'Texandrië' wordt vanuit de Romeinse tijd tot in de 14e eeuw in totaal zo'n 38 maal vermeld. In zijn artikel gaat Bas Aarts in op de benaming Texandrië, de begrenzing van het gebied en de bestuursstructuren in de vroege Middeleeuwen. Hij geeft enkele hoofdlijnen aan en plaatst vraagtekens bij de tot nu toe gehanteerde opvattingen.
Paul Spapens geeft een overzicht van het ontstaan van de grens tussen Nederland en België. Verschillende tarieven en belastingstelsels in aan elkaar grenzende gebieden leiden er onherroepelijk toe dat er smokkel ontstaat. Hij beschrijft hoe het smokkelen in de 19e en 20e eeuw verliep en om welke produkten het ging. Hij concentreert zich daarbij op het gebied Tilburg-Turnhout, dat slechts een deel vormde van de 450 km lange grens tussen Nederland en België.
Harry de Kok gaat uitgebreid in op de Belgische Opstand en de Tiendaagse Veldtocht in 1831. Niet alleen het verloop van de strijd in de grensstreek, maar ook de gevolgen die nog lang zouden nawerken, komen daarbij ter sprake.
Martin de Bruijn plaatst de Tilburgse wollenstoffennijverheid tegen de achtergrond van het verschuiven van de grenzen. De Tilburgse textielondernemers kregen in de loop van de 16e en in de 17e eeuw te maken met de scheiding tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. De grens verschoof in die tijd van de Maas naar het gebied ten zuiden van Tilburg.
Jef van Gils geeft aan hoe het politiek beleid zowel op rijks- als dorpsniveau een rol speelde bij het ontstaan van het grootgrondbezit in de grensstreek. Tot ongeveer 1900 bestond het grensgebied uit grote heidevlakten.
Jaap Veen schetst de moeizame ontwikkeling van het vervoer tussen Tilburg en Turnhout. Pas ver in de 19e eeuw is er sprake van meer geregelde verbindingen met postwagen, tram en bus.
Een specifiek aspect van het openbaar vervoer tussen de beide steden is het vervoer per trein. De spoorwegverbinding wordt in een apart artikel behandeld door
Josée Slegers.
Belgische kunstenaars waren in de 19e eeuw belangrijke leveranciers van beeldhouw- en meubelkunst voor Nederlandse kerken. Joost van Hest geeft achtergronden bij enkele concrete voorbeelden van Turnhoutse objecten in de Tilburgse kerk van 't Heike
Guido Landuyt wijst op de betekenis van de Kempische onderwijsinstellingen, met name de Turnhoutse Latijnse School, voor de vorming van de (mannelijke) jeugd in Noord-Brabant. De contacten dateren al uit de 15e en 16e eeuw en bleven tot het einde van de 19e eeuw gehandhaafd.
Eugeen van Autenboer gaat in op de contacten die er met name in de tweede helft van de 19e eeuw op cultureel gebied tussen Tilburg en Turnhout bestonden.
De bundel 'Geworteld in Taxandria. Historische aspecten van de relatie Tilburg-Turnhout'
is een gezamenlijke uitgave van de Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed en de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring der Antwerpse Kempen 'Taxandria'.
De bundel verschijnt als deel 64 van de Nieuwe Reeks van het Jaarboek Taxandria en als deel 1 van de
Tilburgse Historische Reeks.
De redactie
    |