 |
|||
 |
340. Tilburgse curiosa 2 | ||
|
|||
|
Titel: |
Tilburgse curiosa 2 |
|
Ondertitel: |
Een Tilburgse 'wiegedruk' |
|
Auteur: |
Thomas Leeuwenberg* |
|
Jaargang: |
XI (1993) Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur |
|
Nummer: |
1 |
|
Pagina’ s: |
23-24 |
In 1796 verschijnt bij J.C. Vieweg te Tilburg het boekje 'School-Feest gevierd te
Tilburg', met een omvang van 16 pagina's. Het is geschreven door de Tilburgse drossaard Adriaan van der Willigen. Het is een ontroerend patriottisch bundeltje met onder andere enkele verdienstelijke gedichten van jonge ingezetenen. Het zou het eerste in Tilburg gedrukte boekje zijn.
Mijns inziens is er eerder sprake van een brochure. De familie Vieweg was in de achttiende eeuw in Den Bosch actief met het drukken van reglementen, onder andere voor de 'Heerlijkheid Tilborg en Goirle'. Buiten de uitgave van
'School-Feest' is er geen enkele andere Tilburgse Viewegdruk bekend. Het is wel mogelijk dat
'School-Feest' als gelegenheidsimprint is gedrukt te Den Bosch.
(Coll. Thomas Leeuwenberg, Tilburg).
Onlangs verwierf ik het boekje 'Regelen, Aflaten en Privilegien van het Aarts-Broederschap der Allerheiligste Drievuldigheid, Van de verlossing der gevangene Christene Slaven, onder 't wreed juk der Turken verzugtende. Ingesteld in de vermaarde Collegiale en Parochiale Kerk van Sint Jacob binnen Antwerpen, door Zijne Doorl. Hoogwaardigheid Gaspar Nemius, bisschop derzelver stad, Op den 10 October
1642...', gedrukt 'Te Tilburg. Bij J. Vam [van] Gemert en Zoon', zonder jaartal, 14 x 8 centimeter groot, 72 pagina's, met verso van de titel een houtsnede. Het is genaaid in een slap omslag met sjablonedruk uit de tijd. Na de opdracht volgen historie, de oprichting van dit H. Order, de kruistochten, het pausdom, de bullen, een catalogue van aflaten (12 pagina's), actes, een litanie etc. Op het laatste blad staat een 'Acte van Geloof, Hoop en Liefde' met een Imprime poterit gegeven te Antwerpen in 1760. Het is gedrukt op geschept papier en de staat is uitstekend.
Van de Nederlandse tekst is een Antwerpse druk uit 1647 en uit 1737 bekend.(1) Van de Tilburgse uitgave wordt in de
'Ned. Bibliografie 1801-1832', in de catalogus van de Bibliothèque Nationale te Parijs en in de
'National Union Catalogue' geen enkele melding gemaakt. Het boekje is in geen enkele universiteitsbibliotheek of archief in Nederland aanwezig of daar bekend.
Johannes Balthazar van Gemert, geboren in 1777 in Den Bosch, verhuisde in 1804 naar Tilburg, vestigde zich op de hoek Langestraat/Heuvelstraat als goud- en zilversmid, trouwde in 1805 met Francisca van Tulder. kreeg zoon één Ludovicus in 1805 en zoon twéé Joannes Baptist in 1810. Johannes Balthazar overleed in 1818. Van de weduwe Van Gemert zijn verscheidene uitgaven bekend, waaronder het zeldzame boekje
'Geschied- en Aardrijkskundige Beschrijving der Gemeente Hilvarenbeek, voor de Jeugd' door H. Broeders uit 1838. In het zeer verdienstelijke boek van Ronald Peeters,
'De Paap van Gramschap. Vier eeuwen schrijven en drukken in
Tilburg', wordt uitgebreid aandacht besteed aan de drukkersactiviteiten van de Weduwe van Gemert en
Zonen.(2) Vaders uitgave van Nemius wordt niet vermeld. Een tweede druk van Peeters' boek kan onder andere op dit punt herzien worden.
De imprint van het boek luidt: Jan van Gemert en zoon. De kroon op de titelpagina kan erop wijzen dat Holland nog was het Koninkrijk Holland van Lodewijk Napoleon, dat ophield te bestaan in 1810. Om dat al is het aannemelijk dat het boekje gedrukt is tussen 1805 en 1810.
Als antiquaar heb ik het voorrecht veel in handen te kunnen nemen dat uitmunt in ouderdom, inhoud, typografische verzorging en zeldzaamheid, meestal bij collegae, soms uit eigen collectie. Maar het is een heel genoegen een eenvoudig devoot boekje te vinden, dat blijkt te zijn het eerste in Tilburg gedrukte boek en rarissimum.
Houtsnede uit de 'Regele, Aflaten...'(coll.
Thomas van Leeuwenberg, Tilburg).
Noten
(1) De editie uit 1647 bevindt zich in de bibliotheek van de Rijksuniversiteit Limburg te Maastricht, signatuur MU-ASC-IV-1; die uit 1737 in de Universiteits-Bibliotheek te Amsterdam, signatuur 2453 F12.
(2) Tilburg, uitg. Boekhandel Gianotten, 1992, p. 60.
* Thomas Leeuwenberg is eigenaar van het Tilburgse Antiquariaat 'De Rijzende Zon'.
     |