Zoeken op deze site:

		562. Nieuwe natuur in de Kaaistoep

Titel:	Nieuwe natuur in de Kaaistoep
Ondertitel:
Auteur:	Rob van Putten
Jaargang:	XX (2002) Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur
Nummer:	2
Pagina’ s:	79

Pal ten westen van woonwijk de Blaak ligt, ingeklemd tussen Gilzerbaan en Rijksweg 58, het waterwingebied van de N.V. Tilburgsche Waterleiding-Maatschappij (TWM), een gebied met een oppervlakte van ongeveer drie vierkante kilometer. Al meer dan een eeuw wordt hier drinkwater gewonnen van een zeer hoge kwaliteit.
Omstreeks het midden van de negentiende eeuw maakte het gebied nog deel uit van uitgestrekte woeste gronden, voornamelijk bestaande uit heidevelden, met hier en daar poelen en moerassen. Verder werd het gebied doorsneden door het riviertje de Oude Leij (Donge).

Na ontwatering van de natte gedeelten kreeg het gebied een voornamelijk agrarische bestemming. Daarnaast werden aan het begin van de twintigste eeuw naaldbossen aangeplant, vooral ten behoeve van de mijnbouw. De grootscheepse ruilverkaveling in de periode na de Tweede Wereldoorlog leidde ertoe dat geleidelijk aan vrijwel alle nog aanwezige natuurlijke elementen uit het landschap verdwenen.
Waterwingebieden staan voortdurend bloot aan allerlei bedreigingen. Niet alleen ten gevolge van vervuiling door landbouw en industrie, maar ook door stadsuitbreiding en aanleg van wegen. Om de kwaliteit van het drinkwater te kunnen blijven waarborgen voert de TWM al jaren een actief aankoopbeleid, waardoor het gebied thans grotendeels in handen is van de TWM.

Een tiental jaren geleden rijpte het plan om een deel van het waterwingebied te bestemmen tot natuurgebied. Er werd een beheerplan opgesteld en in 1994 werd een begin gemaakt door het graven van een aantal poelen en het gedeeltelijk verwijderen van de bovenste cultuurlaag, waardoor er hogere en lagere en nattere en drogere gedeelten ontstonden. Het gebied kreeg de naam de Kaaistoep, naar een oud toponiem. De zeer actieve afdeling Tilburg van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV) kreeg vervolgens het eervolle verzoek om het gebied te adopteren.
Het mes sneed zo aan twee kanten. Enerzijds kreeg de KNNV de unieke gelegenheid om onderzoek te doen naar de ontwikkeling van flora en fauna in een nieuw natuurgebied, anderzijds konden de onderzoeksresultaten dienen als toetssteen voor het beheerplan.
De door de KNNV verzamelde gegevens worden jaarlijks vastgelegd in rapporten en soms ook in wetenschappelijke publicaties. Om ook het grote publiek hiervan kennis te laten nemen verscheen onlangs een boek onder de titel: ‘De Kaaistoep, 5 jaar natuurontwikkeling en natuurstudie in een waterwingebied’. Het is een schitterend uitgevoerd boekwerk, verlucht met vele bijzondere kleurenfoto’s.

Na enkele inleidende hoofdstukken waarin waterwinning, natuurontwikkeling, bodem, waterhuishouding en vegetatie centraal staan, passeren achtereenvolgens vogels, wilde planten, mossen, korstmossen, paddestoelen, spinachtigen, libellen, vlinders, nachtvlinders, kevers, vissen, amfibieën en reptielen de revue. Met veel enthousiasme en kennis van zaken doen de leden van de KNNV verslag van hun bevindingen. We staan versteld van de enorme rijkdom aan planten en dieren in het gebied. Zo blijkt dat er een kwart van alle in Nederland bekende wilde planten voorkomt. Verder komen er enkele zeldzame of niet eerder in Nederland beschreven soorten voor, zoals het Zwart hauwmos. Heel bijzonder was de ontdekking van de knolletjesspechtinktzwam, een paddestoel die nooit eerder ergens ter wereld gevonden of beschreven is.

Tot de in het boek besproken vogels behoort ook de roodborsttapuit, bij Tilburgers beter bekend als het tèèrpötje. Ook dode vogels kunnen een interessant studieobject zijn: de stoffelijke resten van een reiger blijken een groot aantal verschillende keversoorten te herbergen, en naarmate de tijd verstrijkt, zijn er steeds andere soorten te vinden.
Inmiddels is de Kaaistoep een van de best onderzochte natuurterreinen in Nederland. Het gebied maakt, evenals de Dongevallei in woonwijk de Reeshof, deel uit van de ecologische verbindingszone langs de Oude Leij/Donge, die het Riels Laag ten zuiden van Tilburg verbindt met de Biesbosch. Tilburg is hiermee een uniek natuurgebied rijker, en daar mogen we best trots op zijn. 


De Kaaistoep, 5 jaar natuurontwikkeling en natuurstudie in een waterwingebied staat onder redactie van Paul van Wielink, Rob Vereijken en Theo Peeters. Het is een gezamenlijke uitgave van de N.V. Tilburgsche Waterleiding-Maatschappij en de KNNV-afdeling Tilburg. ISBN 90-9015649-6.