 |
|||
 |
489. Heiligen op zolder | ||
|
|||
|
Titel: |
Heiligen op zolder |
|
Ondertitel: |
|
|
Auteur: |
N.N. (persbericht) |
|
Jaargang: |
XII (1994)Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur |
|
Nummer: |
3 |
|
Pagina’ s: |
86 |
Het Tilburgse Gemeentearchief organiseert van 12 juli tot en met 25 november een tentoonstelling onder de titel
'Heiligen op zolder. Devotionalia uit een Tilburgse collectie'. De tentoonstelling, samengesteld door drs. Renate van de Weijer, is een afspiegeling van de collectie religieuze voorwerpen van de paters van het Heilig Hart te Tilburg.
Met kritisch oog voor de sociale noden van de arbeidersbevolking, voor de opkomst van het liberalisme en het socialisme hebben Brabantse geestelijken het gebruik van devotionalia vanaf 1850 sterk gestimuleerd. Het bidden van het veertigurengebed met behulp van een rozenkrans diende bijvoorbeeld uitspattingen tijdens carnaval tegen te gaan. De devotionalia moesten een brug slaan tussen de kerk en het huiselijk leven: ook als de geestelijken er zelf niet bij waren, bleven de mensen omringd met voorwerpen die aan God herinnerden. Aanvankelijk waren vooral boeren een goede afzetmarkt voor 'het heilige'. In hun huishoudingen zien we al vroeg allerlei devotionalia zoals Mariabeelden, wijwaterbakjes, crucifixen, rozenkransen en religieuze prenten. Arbeiders en burgerij volgden wat later in de negentiende eeuw.
De zolder van de paters van het Heilig Hart
aan de Bredaseweg
(foto Frans van Ameijde, coll. RHC Tilburg).
Mensen haalden deze religieuze voorwerpen om diverse redenen in huis. In de Lengtemaat van Christus zag men een bescherming tegen allerlei onheil; van diefstal en onweer tot aan kwaadsprekerij en slechte bevallingen toe. Huiszegens, wijwaterbakjes en relieken vervulden min of meer dezelfde functie. Rozenkransen vormden een geheugensteuntje bij het bidden en misschien ontleende men ook hieraan een gevoel van veiligheid. Diverse religieuze voorwerpen zoals beelden onder stolpen, zilveren en gouden rozenkransen zullen ongetwijfeld ook gefunctioneerd hebben als statusobject en als siervoorwerp in huis.
Na de ontkerkelijking in de jaren '60 verloren de devotionalia snel hun betekenis. Veel kwam terecht op stoffige zolders of werd - in geval van gipsen beelden - door kinderen kapot geslagen en als krijt gebruikt. Mooie devotionalia kwamen veelal in handen van antiquairs en verzamelaars, die vooral aandacht hadden voor de esthetische (schoonheids-)waarde; gegevens met betrekking tot herkomst werden niet genoteerd. De collectie van de paters van het Heilig Hart, bijeengebracht op de zolder van het missiehuis aan de Bredaseweg, is juist zo bijzonder omdat de sociale achtergrond van veel voorwerpen wel degelijk bekend is. Uit de notities van de samenstellers, pater P.C. Keulers en pater P.G.M. Bedaux, op de achter- of onderzijde van veel voorwerpen, blijkt dat het grootste deel van de collectie afkomstig is uit hun directe omgeving, namelijk familie en mede-geestelijken. Devotionalia hoeven dus niet altijd 'volks' te zijn.
Gemeentearchief, Kazernehof 75, Tilburg. Openingstijden: dinsdag, woensdag, donderdag van 9.00-17.00 uur; donderdag van 19.00-22.00 uur; vrijdag van 9.00-12.30 uur. Toegang gratis.
     |