Zoeken op deze site:

		521. De musealisering van de techniek

Titel:	De musealisering van de techniek
Ondertitel:
Auteur:	Ronald Peeters
Jaargang:	XV (1997) Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur
Nummer:	1
Pagina’ s:	28-29

In 1996 promoveerde bestuurskundige Erik Besseling aan de universiteit van Amsterdam op de dissertatie 'De musealisering van de techniek'. Hij gaat na hoe drie toonaangevende West-Europese musea op het gebied van techniek en industrie in Manchester, Mannheim en Tilburg tot stand zijn gekomen. Hij maakt vooral een vergelijkende analyse over de problematieken rondom huisvesting, museumconcept, budgetten en museumstaf, waarbij hij als uitgangspunt van zijn onderzoek de beleidstheorieën en politieke culturen in de diverse steden neemt. In drie casestudies maakt hij duidelijk welke rol die beleidsmakers hebben gespeeld en op welke wijze zij aan de totstandkoming van de drie onderhavige musea hebben bijgedragen. Het Tilburgse voorbeeld (waar we in dit verband alleen maar op ingaan) betreft het Nederlands Textielmuseum (p. 85-131).

Het Nederlands Textielmuseum ontstond in 1952 uit een initiatief van het provinciaal bestuur van Noord-Brabant dat in de provincie meer tentoonstellingsruimten wilde creëren. De auteur gaat overigens voorbij aan figuren als de amateur-historicus Lambert G. de Wijs, die al vanaf de jaren twintig ijverden voor de vestiging van een historisch museum met textielafdeling in Tilburg. Een aantal voorwerpen die het huidige Nederlands Textielmuseum in beheer heeft, stamt nog uit die eerste tijd.

De vaste opstelling in het Nederlands Textielmuseum aan de Gasthuisring 
(foto Dré van den Bogaard, 1982). (coll. RHC Tilburg).

In de beginjaren vijftig zijn echter de eerste aarzelende stappen in de totstandkoming van een textielmuseum gezet. Het was niet de wollenstoffenindustrie die geïnteresseerd was in een dergelijk museum, maar het KVP-bestuur van de gemeente Tilburg. Onder voorzitterschap van wethouder Van Dullemen werd in 1954 de museumcommissie opgericht. Al spoedig vindt de eerste grote aankoop plaats: de textielcollectie-Driessen, en in 1956 werd J. van Brandenburg als eerste directeur van het Textielmuseum aangesteld. In dat jaar kocht de gemeente een fabrikantenvilla aan de Gasthuisstraat, waarin in 1958 het Textielmuseum werd geopend. Het Textielmuseum werd in 1968 door de gemeente overgenomen. Inmiddels waren in 1960 J. Sloekers als nieuwe directeur en P. van Gorp, docent van de Hogere Textielschool, als deskundig adviseur aangesteld. Sloekers werd in 1974 opgevolgd door H. Holthaus. In datzelfde jaar komt het tot een conflict tussen het college van B & W en de gemeenteraad van Tilburg met als inzet de historische textielfabriek Pieter van Dooren aan de Hilvarenbeekseweg. Het Textielmuseum kampte met huisvestingsproblemen en de fabriek van Van Dooren zou een nieuw onderkomen voor het museum kunnen worden. De 'kwestie Van Dooren' zou zelfs leiden tot de instelling van een enquête naar de politieke besluitvorming die had geleid tot de sloop van Pieter van Dooren, en tot de instelling van een monumentenverordening en een monumentencommissie. De huisvestingsproblematiek zou uiteindelijk opgelost worden door de restauratie van het grote Mommers-complex aan de Goirkestraat ten behoeve van het Nederlands Textielmuseum. 

Op 17 maart 1986 vond de opening plaats. In de gerestaureerde voormalige textielfabriek domineren een stoommachine en werkende machines en het gerestaureerde Mommers-complex wordt zelf als grootste museale object gezien met daarin een permanente tentoonstelling 'Textielindustrie in Nederland'. Inrichtingscoördinator Ton Wagemakers introduceerde het begrip 'polymuseum' waarmee hij een creatieve verbinding zichtbaar wilde maken tussen industrie, design en kunst. De eind 1986 aangetreden nieuwe directeur F. van Oss organiseerde een jaar later de eerste succesvolle tentoonstelling over de Nederlandse modeontwerpster Fong Leng.
Het boek van Besseling geeft een waardevolle bijdrage voor de politiek-bestuurlijke en culturele geschiedenis van Tilburg vanaf de jaren vijftig.


Erik Besseling, De musealisering van de techniek. De totstandkoming van het museum voor Techniek en Arbeid in Mannheim, het Nederlands Textielmuseum in Tilburg en het Museum van Wetenschap en Industrie in Manchester in de periode van 1945 tot 1995 (Amsterdam, Het Spinhuis, 1996), 278 blz., ISBN 90-5589-063-4, f 45.