 |
|||
 |
173. Lijden aan eenheid | ||
|
|||
|
Titel: |
Lijden aan eenheid |
|
Ondertitel: |
|
|
Auteur: |
|
|
Jaargang: |
XVII (1999) Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur |
|
Nummer: |
1 |
|
Pagina s: |
30 |
Jos van Meeuwen geboren en getogen in Kaatsheuvel maar al weer lang wonend in Amsterdam, promoveerde op 15 december 1998 op een proefschrift over de verhouding tussen de katholieke politieke partij en de katholieke arbeidersbeweging op het einde van de 19e eeuw en de eerste decennia van de 20e eeuw. Van Meeuwen is politicoloog met een sterk historische inslag en heeft vanuit zijn geboortestreek een grote belangstelling voor de politieke strijd van de katholieke arbeiders. Het onderwerp voor zijn dissertatie was dan ook niet vreemd.
Zijn proefschrift verscheen in boekvorm onder de titel 'Lijden aan eenheid. Katholieke arbeiders op zoek naar hun politiek recht (1897-1929).' De titel is al een indicatie waar het belang van dit boek ligt voor Tilburg. Immers dit was de katholieke stad bij uitstek, waar de katholieke arbeidersbeweging tot in de jaren zestig zou bloeien als bijna nergens anders.
Van Meeuwen, die diverse bijdragen heeft geschreven voor dit tijdschrift, heeft in eerdere boeken, artikelen en lezingen al eens duidelijk gemaakt dat hij de
'klassieke' stelling over de weinig mondige katholieke arbeiders tegenover de politiek geėmancipeerde socialistische arbeidersbeweging niet onderschrijft.
Bezien vanuit de arbeidersklasse moest vanaf het einde van de 19e eeuw door katholieken in het zuiden een drievoudige strijd gestreden worden. Zowel sociaal-economisch, religieus als politiek. Het eerste had te maken met het verbeteren van de werk- en levensomstandigheden waarbij de Tilburgse fabrikanten weinig meewerkten ondanks het beeld dat daar van geschapen is. Het tweede betrof de algehele katholieke emancipatie die gaande was. Het derde had te maken met enerzijds de socialisten die zich te antikatholiek opstelden en anderzijds de conservatieve katholieke groep die doorstroming van arbeiders trachtte te verhinderen. Van Meeuwen geeft er (bekende) voorbeelden van. Uiteraard worden de Tilburgse ontwikkelingen bij dit proefschrift in een breder kader geplaatst. Centraal in het boek staat de moeizame weg die de katholieke arbeiders moesten bewandelen om hun politieke emancipatie gestalte te kunnen geven.
Het boek is - zoals eigenlijk gebruikelijk is bij een dissertatie - bedoeld voor insiders die thuis zijn in de katholieke geschiedschrijving of politicologische ontwikkelingen. Hoewel Van Meeuwen helder schrijft en uitlegt, is voorkennis onontbeerlijk.
Aardig is dat een van de belangrijke bronnen die Van Meeuwen gebruikt de Nieuwe Tilburgsche Courant is. Deze
'krant van Arts' verkondigde op het gebied van de sociale ontwikkelingen een wat progressiever (of liever gezegd realistischer) geluid dan de
Tilburgsche Courant (conservatief). Het latere (1917) Nieuwsblad van het Zuiden (in eerste instantie een ondernemerskrant) speelt hier minder een rol. De NTC liet zich op sociaal gebied inspireren door de encycliek
Rerum Novarum. Pius Arts was als oud zoeavenofficier sterk gericht op de paus en die had over politieke en sociale rechten heel wat minder conservatieve denkbeelden dan de Tilburgse (textiel)fabrikanten. Anderzijds was ook de NTC sterk antisocialistisch. De vele Tilburgse voorbeelden die Van Meeuwen in zijn boek gebruikt zijn ontleend aan de
Nieuwe Tilburgsche Courant of een van de vele publicaties over de ontwikkelingen onder de katholieke Tilburgse arbeiders en hun voormannen. Van Meeuwen zelf heeft daar in het verleden de nodige bouwstenen voor aangedragen.
Jos van Meeuwen, Lijden aan eenheid. Katholieke arbeiders op zoek naar hun politiek recht
(1897-1929) (Hilversum, Verloren, 1998), 412 blz. ingenaaid, geļllustreerd. ISBN 90-6550-605-5. 67,-.
     |