Zoeken op deze site:

		265. Broeders in de katholieke beweging

Titel:	Broeders in de katholieke beweging
Ondertitel:
Auteur:	Ronald Peeters
Jaargang:	XIII (1995)
Nummer:	2
Pagina’ s:	62-63

In het boek 'Broeders in de katholieke beweging', staan vijf in de vorige eeuw gestichte Nederlandse broedercongregaties centraal: de Broeders van Oudenbosch (opgericht in 1840), de Broeders van Maastricht (1840), de Fraters van Tilburg (1844), de Broeders van Huijbergen (1854) en de Fraters van Utrecht (1873), alle gespecialiseerd in onderwijs en opvoeding van de katholieke jeugd. Deze vijf congregaties gaven in 1987 het Katholiek Studiecentrum van de Katholieke Universiteit Nijmegen de opdracht een wetenschappelijke studie naar de ontwikkeling van hun gemeenschappen (in de afgelopen anderhalve eeuw) te verrichten. Studiesecretaris van dit centrum, Joos van Vugt, voerde het onderzoek uit en promoveerde in november 1994 op deze studie. De voornaamste bronnen werden gevormd door de congregatie-archieven. Het archief van de Fraters van Tilburg is zeer omvangrijk en goed geordend. Het bevindt zich in het generalaat aan de Gasthuisring te Tilburg. De belangrijkste gedrukte bron voor de gegevens over de Tilburgse fraters, vormden natuurlijk de drie delen 'De Fraters van Tilburg van 1844-1944' van fr. Tharcisio Horsten (1946-1951).

Van Vugt begint zijn boek met het ontstaan van de katholieke beweging (met het doel 'het leven in al zijn facetten te doordringen met godsdienst') na het uitroepen van de Bataafse Republiek in 1795, een beweging die pas definitief zijn ontplooiing kreeg in de jaren dertig van de vorige eeuw. Uit die beweging is onder andere het armenonderwijs voortgekomen vanuit de filosofie dat niet alleen de bedeling tot uitbanning van de armoede kon bijdragen, maar dat godsdienst en opvoeding even belangrijke vormen van armenzorg waren. De eerste armenschool van de Fraters van Tilburg, de St. Vincentiusschool 'voor arme en minvermogende R.K. jongens' in de Schoolstraat, werd in 1850 geopend. 

De eerste armenschool (St. Vincentiusschool) van de Fraters van Tilburg in de Schoolstraat, 
begin deze eeuw. (coll. RHC Tilburg).

De beschreven congregaties ontstonden in de 19e eeuw als congregaties van leken, dus kloostergemeenschappen van niet-priesters. Mgr. Joannes Zwijsen stichtte in 1844 de Tilburgse congregatie van Fraters van Onze Lieve vrouw, Moeder van Barmhartigheid. Zwijsen trof bij zijn benoeming tot pastoor van de Tilburgse parochie 't Heike in 1832, een erbarmelijke onderwijssituatie aan met een behoorlijke groep armen. Al in het jaar van zijn benoeming richtte hij een schooltje op voor arme meisjes, die les kregen in godsdienst en nuttig handwerken. Met zeven weesjongens werd in 1846 door de fraters een drukkerij gestart, waaruit de bekende drukkerij-uitgeverij van het R.K. Jongensweeshuis is voortgekomen. Hier werd al spoedig begonnen met het samenstellen en drukken van (katholieke) leerboeken. Tot ver in deze eeuw heeft deze drukkerij de fraters grote bekendheid bezorgd.

Van Vugt beschrijft uitvoerig de verdere onderwijskundige activiteitem van onder andere de Fraters van Tilburg, met grote vestigingen in bijvoorbeeld Maaseik, St. Michielsgestel (De Ruwenberg), Grave (blindeninstituut) en Den Bosch. In 1911 begonnen de fraters met de zorg van voogdijkinderen. Bekend werd het in 1916 gebouwde complex 'Huize Nazareth'.
Het begin van deze eeuw stond voor de fraters in het teken van de herziening van onderwijsmethodes en de introductie van nieuwe methodes en leerplannen. 

Frater-onderwijzers werden sinds 1908 opgeleid op de eigen kweekschool St. Stanislaus.
De fraters waren verder zeer actief in de missie. De eerste missievestigingen van de Tilburgse fraters waren op Curaçao (1886), Suriname (1902) en Nederlands-Indië (1923).
De katholieke beweging, die kort na de oorlog nog een korte opleving beleefde, raakte in de jaren zestig van deze eeuw op zijn retour, wat veel invloed op het katholieke onderwijs zou hebben. Zo verdween in 1964 de catechismus ('het korte begrip van wat de kerk de schooljeugd wilde voorhouden') abrupt uit het lesprogramma.

Het is onmogelijk in dit kort bestek het belangrijke en zeer lezenswaardige boek van Van Vugt uitvoerig te bespreken. Volstaan werd met het memoreren van enkele markante feiten. Van Vugt toont aan dat de broedercongregaties een uiterst belangrijke bijdrage hebben geleverd in het katholieke onderwijs in vorige en deze eeuw. Voor ieder die meer wil weten over de geschiedenis van de Tilburgse fraters is het een aanbevelenswaardig boek.


Joos van Vugt, Broeders in de katholieke beweging. De werkzaamheden van vijf Nederlandse onderwijscongregaties van broeders en fraters, 1840-1970, Nijmegen, KDC/KSD, 1994, 407 blz., geïll., ISBN 90-70504-48-0, f 60.