Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed

Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed - Tijdschrift


		289. Tussen Pegasus Bridge en Dongen


Titel:	Tussen Pegasus Bridge en Dongen
Ondertitel:
Auteur:	Ronald Peeters
Jaargang:	XIII (1995) Tilburg, tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur
Nummer:	1
Pagina� s:	24-26

Het is weer ruim vijftig jaar geleden dat Tilburg bevrijd werd van de Duitse bezetter. De bevrijding van West-Europa werd ingezet met de landing in Normandi� op 6 juni 1944 en eindigde op 5 mei 1945 met de bevrijding van Nederland. Honderden publikaties over deze bewogen tijd zagen inmiddels het licht en zullen dit jaar, op de Nationale feestdag 5 mei 1995, wellicht nog het licht zien. Ook in Tilburg en omgeving verschenen enkele boeken. Een 'oorlogsdagboek'.

4 juni 1994
Ik bevind mij bij Pegasus Bridge aan de kust van Normandi� iets ten noorden van Caen, het eerste bevrijde stukje Europa. Via de kust rijden wij richting Arromanches langs de invasiestranden van 6 juni 1944: Sword Beach, Juno Beach en Gold Beach. We passeren Courseulles-sur-Mer, waar een enorm kamp is opgezet door de Nederlandse club van oude legervoertuigen Keep Them Rolling (waaronder Tilburgers). Auto's rijden zich vast in de modder. Het lijkt hier wel oorlog: overal waar je in deze streek van Normandi� komt, zie je legergroen. Bij Arromanches is de wereldpers aanwezig, een compleet perscircus met honderden voertuigen en evenzovele satelietzenders. Wat valt er in oktober a.s. over ons heen in Tilburg?

5 juni 1994
Wij bezoeken de mondaine badplaats Deauville en rijden meer dan veertig kilometer over de tolweg zonder een andere auto tegen te komen, alleen een enkele bus met veteranen die D-Day komen herdenken, en politie, veel politie. Alles schijnt in dit gebied te zijn afgesloten. Hoe wij door de blokkades gekomen zijn, weet ik niet precies. Mijn chauffeur is een Franse vriend en hij kent de sluiproutes.

6 juni 1994
Achter het M�morial van Caen (het museum voor de vrede) is op wat een weiland was en morgen weer zal zijn, een tijdelijk stadion voor 60.000 toeschouwers gebouwd. In het midden is een immense stalen piramide opgericht waarop honderden jeugdige figuranten 's avonds het indrukwekkende spektakel Au nom des hommes opvoeren. Dit life op tv uitgezonden schouwspel doet niet onder voor een uitvoering van A�da van Verdi. Hier kon ik de oorlog en de bevrijding 'voelen', ook al heb ik die niet meegemaakt.

21 september 1994
In de raadszaal van het stadhuis vindt de presentatie plaats van het boekje Oorlog onderweg. Tilburg in de Tweede Wereldoorlog van Piet Mooren en de videoband Een steen onderweg. Mensen rond de Tilburgse synagoge. Op initiatief van de Co�rdinatiecommissie 'Herdenking 50 jaar bevrijding Tilburg' (Oranjecomit�) is door de Schoolbegeleidingsdienst (SBD) Tilburg voor de Tilburgse scholen voor basis- en voortgezet onderwijs lesmateriaal ontwikkeld. Het boekje wordt gratis voor de scholen beschikbaar gesteld. Piet Mooren schreef m.m.v. Karen Ghonem-Woets ook het boek Oorlog onderweg. Brabant in de Tweede Wereldoorlog samen met een leraren-handleiding, uitgegeven door de SBD-Tilburg en de Provincie Noord-Brabant.
De videoband wordt door het Algemeen Pedagogisch Centrum, de SBD-Tilburg en het Nationale Comit� Herdenking '40-'45 aan het onderwijsveld tegen kostprijs beschikbaar gesteld. De film gaat over een onderduik in Tilburg, de Joodse synagoge en kamp Vught.

Oktober 1994
Er verschijnen in deze maand steeds meer boeken over de bezetting en bevrijding van Noord-Brabant. Een tweetal 'provinciale' studies zijn ook voor de geschiedenis van Tilburg van belang.
Ad van Oord schreef m.m.v. Gerard Kuijpers en Jan Brouwers het boek Noord-Brabant in de Tweede Wereldoorlog. Een gids voor bronnen & literatuur. Het is deel 3 van de door de Stichting Brabantse Regionale Geschiedbeoefening (BRG) uitgegeven serie 'Werken met Brabantse bronnen'. En zo moet dit boek ook gezien worden, als een handleiding voor verder historisch onderzoek. Tilburg is hierin goed vertegenwoordigd. Van de ruim 2000 opgenomen archieven, literatuur, dagbladen en periodieken, beeld en geluid, gaan er ruim 150 over Tilburg. Er zijn natuurlijk veel meer algemene bronnen die Tilburgse gegevens bevatten. Wat mij opvalt, is dat er blijkbaar zelfs negen illegale bladen in Tilburg hebben bestaan. Het boek besluit met een trefwoorden-, geografisch en auteursregister. Nummer 8 over het 'rechtsherstel' vind ik niet in het register bij Tilburg terug. Een zeer bruikbare gids.

Een tweede uitgave van de BRG werd in samenwerking met uitgeverij Waanders verzorgd. Tussen vrijheid en vrede, onder redactie van Jan van Oudheusden en Henk Termeer, gaat over het bevrijde Zuiden in de periode september 1944 tot mei 1945, waarin men zich hier toen in het schemergebied tussen vrijheid en vrede bevond. De auteurs geven een goed beeld van, wat zij noemen, een van de meest roerige perioden in de hele vaderlandse geschiedenis. Zij beschrijven in vijf hoofdstukken de bevrijding van Zuid-Nederland, het leven achter het front, de gezagsverhoudingen en machtsconflicten, de arrestatie en internering van collaborateurs en ten slotte de politiek in het bevrijde Zuiden. Het zijn vele aspecten die tot nu toe in de geschiedschrijving nauwelijks samenhangend zijn belicht. Het goed vormgegeven en rijk ge�llustreerde boek (een bekend handelsmerk van Waanders) besteedt fragmentarisch ook aandacht aan de situatie in Tilburg.

27 oktober 1994
Vijf programmaboekjes/folders over de viering van 50 jaar bevrijding van Tilburg, waarvan een in het Engels, bereiken mij. Het programma wordt ingezet met de aanbieding van het boek van Ad de Beer, Zo maar een stad. Tilburg 1940-1945, een uitgave van de Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed. Dit boek zal elders in 'Tilburg' worden besproken. Enkele dagen eerder verscheen een bundeling van artikelen uit het Brabants Dagblad door de journalisten Joep Eijkens en Paul Spapens onder de titel: Morgen zijn we vrij. Oorlogskroniek Midden-Brabant van D-Day tot de bevrijding 1944. Het boekje beschrijft van dag tot dag, aan de hand van met name dagboeken, de periode van 30 mei tot en met 30 oktober 1944. Een tweede deeltje, handelend over de periode november 1944 tot de bevrijding van heel Nederland, mei 1945, zal in april 1995 verschijnen.

Intocht van de Schotse bevrijders op de Markt in Tilburg, 27 oktober 1944.
(Foto N. van Ameijde; coll. RHC Tilburg).

De bezetting en bevrijding van Tilburg wordt ook besproken in het 13e deel van Ach Lieve Tijd. De boeiende historie van Tilburg, de Tilburgers en de soldaten door Herman Roosenbeek.
Ook Goirle werd op die gedenkwaardige vrijdag 27 oktober 1944 bevrijd. Een werkgroep van de Heemkundige Kring aldaar verzorgde een imposant boekwerk: Goirle 1940-1945. Een grensdorp bedreigd, bezet en bevrijd... Het is een gedegen studie geworden. Merkwaardig is echter dat de bronnen, literatuurlijst en noten los bij het gebonden boek zijn gevoegd.
Hoewel de geallieerde troepen Diessen en Hilvarenbeek op respectievelijk 3 en 4 oktober binnentrokken, duurde het nog tot 27 oktober totdat het gehele grondgebied van deze plaatsen bevrijd werd. De Heemkundige Kring 'Ioannes Goropius Becanus' (Hilvarenbeek en Diessen) besteedde een themanummer van de periodiek 'Nieuwsbrief' geheel aan verzet en bevrijding onder de titel: Die tijrannij verdrijven.

28 oktober 1994
Loon op Zand 50 jaar geleden bevrijd. Nadat op 27 oktober Tilburg was bevrijd, begon de tweede fase van operatie Pheasant met de slag om Loon op Zand. De felle strijd werd op 28 oktober in het voordeel van de Schotse Highlanders beslist. De herinneringen van Loonse mensen aan bezetting en bevrijding werden door Cees Pijnenburg in het Jaarboek Straet & Vaert 1994 onder de titel Wij maakten het zelf mee gepubliceerd.

30 oktober 1994
Dongen werd 50 jaar geleden bevrijd door de 7de Armoured. Jan van Gils e.a. schreven onder de titel Dongen 50 jaar vrij een speciaal nummer van het heemkundetijdschrift 'De Wazerweijen'.
Ook andere omliggende dorpen van Tilburg hebben gedenkboeken uitgegeven. Esbeek kwam op 4 oktober met een bescheiden extra editie van het blad 't Kleppermenneke van de Werkgroep heemkunde Esbeek, Moergestel en Udenhout/Biezenmortel beide met forse en ruim ge�llustreerde uitgaven. Ten slotte vermelden we nog het boek van Jack Didden en Maarten Swarts Brabant bevrijd, waarin ook aandacht voor Tilburg en omgeving (met enkele nog nooit eerder gepubliceerde foto's). Het boek behandelt vooral het militaire aspect van de bevrijding.
Oorlog en bevrijding zijn door de (amateur)historici niet vergeten.

Besproken publikaties over de oorlog in Tilburg e.o.
* Piet Mooren, Oorlog onderweg. Tilburg in de Tweede Wereldoorlog, Tilburg Schoolbegeleidingsdienst Tilburg / Gemeente Tilburg, 1994, 60 blz., ge�ll.,f 12,50.

* Piet Mooren m.m.v. Karen Ghonem-Woets, Oorlog onderweg. Brabant in de Tweede Wereldoorlog, 's-Hertogenbosch, Schoolbegeleidingsdienst Tilburg / Provincie Noord-Brabant, 1994, 62 blz., ge�ll., ISBN 90-73083-14-1.

* Piet Mooren m.m.v. Karen Ghonem-Woets, Handleiding 'Oorlog onderweg' Noord-Brabant / Tilburg in de Tweede Wereldoorlog, 's-Hertogenbosch, Schoolbegeleidingsdient Tilburg / Provincie Noord-Brabant, 1994, 123 blz.

* Een steen onderweg. Mensen rond de Tilburgse synagoge, videoband, uitgave Algemeen Pedagogisch Centrum, de SBD-Tilburg en het Nationale Comit� Herdenking '40-'45,f 12,50.

* Ad van Oord m.m.v. Gerard Kuijpers en Jan Brouwers, Noord-Brabant in de Tweede Wereldoorlog. Een gids voor bronnen & literatuur, 's-Hertogenbosch, Stichting Brabantse Regionale Geschiedbeoefening, Werken met Brabantse bronnen 3, 1994, 175 blz., ISBN 90-72526-28-7, f 29,50.

* Drs. Jan A. van Oudheusden en dr. Henk Termeer (red.), Tussen vrijheid en vrede. Het bevrijde Zuiden september '44-mei '45, Zwolle / 's-Hertogenbosch, Waanders Uitgevers / Stichting Brabantse Regionale Geschiedbeoefening, 1994, 168 blz., ge�ll., ISBN 90-6630-484-7, f 39,50.

* Drs. Ad de Beer, Zo maar een stad. Tilburg 1940-1945, Tilburg, Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed, Tilburgse Historische Reeks 3, 1994, 272 blz., ge�ll., ISBN 90-74418-04-X, f 24,50.

* Joep Eijkens en Paul Spapens, Morgen zijn we vrij. Oorlogskroniek Midden-Brabant van D-Day tot de bevrijding 1944, Tilburg, Brabant Pers, 1994, 56 blz., ge�ll., f 10,95.

* Drs. Herman Roosenbeek, Ach Lieve Tijd 13. De boeiende historie van Tilburg, de Tilburgers en de soldaten, Zwolle, Waanders Uitgevers, 1994, p. 308-313, ge�ll., ISBN 90-400-0266-5, f 7,95.

* Piet de Bont, Jef van Gils, Gerrit Kobes, Piet Wiercx, Ben Loonen, Goirle 1940-1945. Een grensdorp bedreigd, bezet en bevrijd... , Goirle, Heemkundige Kring De Vyer Heertganghen, 1994, 248 blz., ge�ll., losse bijl., ISBN 90-75279-01-9, f 40.

* Cees Pijnenburg, Wij maakten het zelf mee. Herinneringen van Loonse mensen aan bezetting en bevrijding, Loon op Zand, Heemkundekring Loon op 't Sandt, Jaarboek Straet & Vaert, 1994, 136 blz., ge�ll., ISBN 90-801627-2-8.

* Jan van Gils et. al. 'Dongen 50 jaar vrij', in: De Wazerweijen, nr. 53, okt. 1994, p. 1495-1542.

* 'Esbeek vijftig jaar bevrijd 4 oktober 1994', extra editie van 't Kleppermenneke, Werkgroep heemkunde Esbeek, 1994, 45 blz., ge�ll., f 5.

* A.A.M. Smits, Moergestel 1940-1944. Oorlog en bevrijding, Moergestel, Buro '76, 1994, 160 blz., ge�ll.,f 39,90 (A. Smits, De Hoefkens 21, 5066 BX Moergestel).

* Over d'n oorlog. Udenhout en Biezenmortel tussen bezetting en bevrijding, Udenhout, Stichting Heemcentrum 't Schoor Studiegroep geschiedenis, 1994, 304 blz., gell., geb., ISBN 90-801585-2-6 (Mevr. A. v. Roessel, Winkelsestraat 33, 5074 ND Biezenmortel, tel. 04241-1619 of RABO-bank te Udenhout-Biezenmortel).

* Jack Didden en Maarten Swarts, Brabant bevrijd, Hulst, Van Geyt Production, z.j. (1994), 288 blz., ge�ll., ISBN 90-5327-064-7, f 49,90.

* Die tijrannij verdrijven. Themanummer over Verzet en Bevrijding, in: 'Tussen Paradijs en Toekomst. Nieuwsbrief Heemkundige Kring 'Ioannes Goropius Becanus' (Hilvarenbeek en Diessen) nr. 38, jrg. 13, 27 oktober 1994, 71 blz., ge�ll.